Mapa Śląska
z Theatrum Orbis Terrarum
Abrahama Orteliusa, Antwerpia 1603

Vincenzo Maria Coronelli,
mapa Dolnego Śląska,
Wenecja 1692

Peter Schenk,
mapa księstwa jaworskiego
z widokami Jeleniej Góry i Jawora,
Amsterdam po 1697

Mapa księstwa brzeskiego
z widokami Brzegu, Oławy
i bitwy pod Małujowicami,
ryt. Johann David Schleuen,
Berlin 1741

Plan perspektywiczny Wrocławia,
wyd. Johannes Janssonius,
Amsterdam 1657

Imago Silesiae.

Mapy, widoki miast śląskich.
Dar Tomasza Niewodniczańskiego

18 listopada - 16 grudnia 2002 roku,
Aula Ossolineum
ul. Szewska 37, Wrocław

Termin:
18 listopada - 16 grudnia 2002 r.

Dawne mapy ziem polskich w kolekcji dr. Tomasza Niewodniczańskiego w Bitburgu (Niemcy) tworzą jeden z największych prywatnych zbiorów na świecie. Należą do niego także mapy Śląska, których większość - wraz z wybranymi widokami miast - właściciel kolekcji postanowił podarować Zakładowi Narodowemu im. Ossolińskich. Mapy i plany będące przedmiotem daru prezentowane są w auli Ossolineum i składają się na największą z dotychczas organizowanych we Wrocławiu wystawę dawnej kartografii Śląska. Ekspozycji towarzyszy katalog, który nie ogranicza się do opisu obiektów z wystawy, rejestrując całość kartografii regionu do przełomu XVIII/XIX w. z bitburskiej kolekcji.

Zdecydowanie dominującą część zgromadzonego zbioru stanowią mapy. Pochodzą one z XVI - pocz. XIX w. i ukazują cały Śląsk oraz poszczególne księstwa, a czasem jeszcze mniejsze jednostki terytorialne, jak np. baronat żmigrodzki czy Siedlisko. Na układ przedstawianego materiału wpłynęła nie tylko chronologia, lecz często także treść kartograficzna map. W tym aspekcie celem było ukazanie w miarę możliwości rozwoju obrazu kartograficznego Śląska. Ewolucję tę można prześledzić od pierwszego samodzielnego ujęcia z 1544 r., autorstwa Sebastiana Münstera, aż po niektóre mapy z Atlas Silesiae (1752 r.) i oparte na nich opracowania z 2. poł. XVIII stulecia. Pokazano też wiele wydań map całego regionu i jego księstw, stworzonych przez Jonasa Scultetusa (1. poł. XVII w.). Natomiast inne znaczące dla XVI i XVII w. osiągnięcia - dzieła Martina Helwiga i Friedricha Kühna - reprezentują liczne przeróbki, dobrze charakteryzujące cechy kartografii omawianego okresu. Jeśli chodzi o miejsca wydań, przedmiotem wystawy są mapy o bardzo zróżnicowanej proweniencji: niderlandzkie, niemieckie, angielskie, francuskie, włoskie.

W mniejszej liczbie zaprezentowano plany i widoki miast śląskich z tej samej epoki. Przeważają tu plany perspektywiczne i panoramy Wrocławia, wśród których najstarszą pozycją jest drzeworyt z kroniki Hartmanna Schedla (1493 r.). Z innych ważnych pozycji wymienić można np. ujęcia pochodzące z opracowań Daniela Meisnera, Georga Brauna i Fransa Hogenberga, a także te, które wyszły spod ręki Matthäusa Meriana, Johanna Davida Schleuena Matthäusa Seuttera lub zostały oparte na rysunkach Friedricha Bernharda Wernera.

Ciekawostką ekspozycji jest obiekt wyraźnie odmienny od pozostałych, tzw. medal śrubowy z ok. 1763 r. Ze względu na swoją tematykę należy on jednak także do grona silesiaków. Składa się ze srebrnego, gwintowanego puzderka i zawartego w nim zbioru niewielkich rycin, upamiętniających chwałę Fryderyka II Wielkiego jako zwycięzcy w wojnach śląskich.


=> Powrót <=