Dyplom kupiecki
Samuela Gottfrieda
Michahellsa
1772 r.
Gawroński Andrzej
Uwagi o naturze
pieniędzy...
Warszawa 1792
Spór z przekupniem
o zapłatę
Włochy,
koniec XVII w.
rysunek piórkiem
100
Ważąca złoto
(kantor wymiany)
ryt. Johann Elias
Ridinger mł.
1 poł. XVIII w.
mezzotinta
Wrocław
- plan perspektywiczny
miasta
z południowego
wschodu
wg Friedricha
Bernharda Wernera
1752 r.
Lwów - panorama
miasta od zachodu
prawdopodobnie wg
Aureliusa
Passarottiego
1617 r.
Świdnica - panorama
miasta od południa
wg Friedricha
Bernhardta Wernera
ok. 1735 r.
Waga monetarna
Lonnid
von Medelman
Kolonia, 1614

Wystawa pt. "Mundus mercatorius. Świat kupiecki czasów nowożytnych w miarach i dokumentach", którą widzowie mogą zobaczyć we Wrocławiu (kwiecień 2005) oraz w Świdnicy (czerwiec 2005) ma na celu przedstawienie dawnego zawodu kupca poprzez pryzmat realiów kupieckich. Na wystawie znalazły się zatem obiekty ikonograficzne oraz druki związane z działalnością kupców, a przede wszystkim obiekty metrologiczne w postaci wzorców miar (wzorzec łokcia krakowskiego, warszawskiego), odważników (m. in. najstarszy polski odważnik z tego okresu z Torunia), także wagi targowe i monetarne oraz znaki prawa targowego (kapelusz targowy). Zaprezentowane na ekspozycji zabytki metrologiczne mają charakter unikalny i wyjątkowy.

Założeniem tej wystawy jest pokazanie świata kupieckiego poprzez jego prawne i techniczne otoczenie, wskazanie określonych instrumentów niezbędnych do prowadzonej działalności gospodarczej, stad też pominięto działalność polityczną i kulturalną kupców. Przestrzeń terytorialną wyznaczają zabytki zgromadzone na wystawie. Ich proweniencja związana jest z wieloma krajami europejskimi, a nawet azjatyckimi. Ramy geograficzne obejmują przede wszystkim ziemie polskie, także te pod obcym panowaniem. Prawa ekonomiczne działają obiektywnie, stąd też działalność handlowa kupców nie tolerowała ograniczeń czy granic.

Zakreślone ramy czasowe od XVI do początków XIX wieku wynikają z jednej strony ze zmian, jakie nastąpiły w organizacji handlu, spowodowane odkryciami geograficznymi i upadkiem dawnych szlaków handlowych, związanych z miastami włoskimi oraz Hanzą. Z drugiej - z postępem technicznym oraz zmianami w zasadach gospodarowania, pojawianiem się nowych form spółek, banków czy wreszcie kompanii handlowych operujących na olbrzymich zamorskich obszarach. Odpowiedzią na te zmiany były coraz doskonalsze w swej formie narzędzia niezbędne do wymiany handlowej. Znane od początków naszej cywilizacji wagi proste przybierają przeróżne formy, służąc jako wagi miejskie do przeważania towarów. Wobec powszechnej anarchii monetarnej niezbędne były wagi monetarne, które używane były do rozpoznawania monet krążących w obiegu. Moneta bowiem bywała często fałszowana, tak pod względem zawartości kruszcu, jak i też obcinana na krawędzi. Zbiór wag monetarnych wraz z odważnikami dobranymi do konkretnych monet jest po raz pierwszy tak zaprezentowany.

W ramach ekspozycji przygotowano dwie aranżacje: Kantor i Dom Wagi Miejskiej. Obie te instytucje bezpośrednio tworzyły i kształtowały świat kupca. Kantor był miejscem jego pracy, a jego aranżacja na wystawie ma zasygnalizować kontakty kupca ze światem zarówno tym bliskim, jak i odległym - zamorskim. Z jednej strony bowiem kupiec pozostawał w relacjach z innymi kupcami, tworząc konfraternie, z drugiej natomiast realizował różne przedsięwzięcia handlowe: gotówkowe, udzielał kredytów, prowadził korespondencję, księgował, wreszcie planował wyprawy handlowe, obliczając jak najkrótszą trasę wędrówki swoim faktorom. Dom Wagi, zgodnie z prawem skupu i składu, był miejscem, poprzez który towar po przemierzeniu docierał na lokalny rynek. Domy Wagi istniały od średniowiecza do początków XIX w. i były także miejscem, gdzie niekiedy legalizowano miary używane w obrocie handlowym.

Organizacja handlu i wymiany towarowej, przepisy prawne oraz sprawy techniczne związane z tą problematyką, tworzą rozległe dziedziny, obejmujące ogromne ilości konstytucji, instrukcji, regulacji regionalnych i krajowych oraz narzędzi do wykonywania niezbędnych pomiarów towarowych. Nie jest możliwe, z oczywistych względów, pokazanie ich na jednej wystawie. Dokonano zatem wyboru obiektów, najbardziej znaczących, takich jak: Ustawa na miary y wagi czy wzorce miar, by wspomagając się stosowną aranżacją, przybliżyć odbiorcy mundus mercatorius czasów nowożytnych.

Eksponaty pochodzą ze zbiorów:

  • Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu,
  • Centralnego Muzeum Morskiego w Gdańsku,
  • Muzeum Fundacji XX. Czartoryskich przy MN w Krakowie,
  • Muzeum Dawnego Kupiectwa w Świdnicy,
  • Muzeum Historycznego Miasta Gdańska,
  • Muzeum Historycznego Miasta Krakowa,
  • Muzeum Miar przy Głównym Urzędzie Miar,
  • Muzeum Narodowego w Gdańsku
  • Muzeum Narodowego w Krakowie
  • Muzeum Sztuk Użytkowych w Poznaniu (MNP)
  • Muzeum Narodowego w Warszawie
  • Muzeum Narodowego we Wrocławiu
  • Muzeum Okręgowego w Toruniu
  • Muzeum Piastów Śląskich w Brzegu
  • Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Maius
  • Zakładu Narodowego im. Ossolińskich


=> Strona główna <=

Odważnik składany
Christoph
Schirmer st.
Norymberga
(przed 1697)
Odważniki
funt norymberski
(aptekarski)
Georg Heinrich
Sichler
pocz. XIX w.
Odważnik
z herbem Torunia
Toruń (?)
1595 r.
Cyrkiel nawigacyjny
Szwecja
przed 28.11.1627
Korzec wrocławski
Ślask, Wrocław,
1790 r.
Dukat Ludwika II
Jagiellończyka
(1516-1526)
mennica - Krzemnica,
Węgry, 1521
Pucharek w kształcie
okrętu
Norymberga 1620