Bernardo Bellotto
zwany Canaletto
Wjazd Jerzego Ossolińskiego
do Rzymu w roku 1633,
1779
(wł. Muzeum Narodowe, Wrocław)
Domenico Cardelli
Popiersie Marceliny Worcellowej,
(wł. Biblioteka Naukowa )
im. Wasyla Stefanyka, Lwów)
Jan Höhn Starszy,
Donatywa gdańska
z 1644 roku,
rewers
(wł. ZNiO, Wrocław)
Jan Höhn Starszy,
Donatywa gdańska
z 1644 roku,
awers
(wł. ZNiO, Wrocław)
Izabela z Czartoryskich Lubomirska
z posążkiem Henryka Lubomirskiego
jako geniusz sławy.
Miniatura Carla Hummla (ok.1769-1840)
Akwarela na kartonie, 1816
(wł. ZNiO, Wrocław)
Porcelana
Jan Brueghel Starszy
Krajobraz z Hermesem,
Heliosem i Selene,
Miniatura
(wł. ZNiO, Wrocław)
Sądny Dzień w bożnicy,
Józef Brodowski
Lwów
Czternastoletni Henryk Lubomirski z psem i harfą
Rysunek Ch.G.Geisslera (1729-1814)
Ołówek i tusz na papierze kredowym, 1791
ZNiO, nr inw. 244

Początki Muzeum Lubomirskich
- dary Józefa Maksymiliana Ossolińskiego i Henryka Lubomirskiego

 
Wystawa była czynna od 25 października do 9 grudnia 2007


Scenariusz wystawy: Beata Długajczyk, Leszek Machnik
Wybór i opracowanie obiektów: Anna Bancekowa, Elżbieta Baran, Sergiej Bog-danow, Adam Degler, Igor Chomyn, Beata Długajczyk, Oksana Kozynkiewicz, Larysa Kupczyńska, Leszek Machnik, Tatiana Sabodasz, Galina Skoropadowa
Fotografie: Andrzej Niedźwiecki, Andrzej Solnica, Arkadiusz Podstawka, Jerzy Buława
Aranżacja wystawy: Agnieszka Sowa-Szenk
Konserwacja obiektów: Maria Kubaczka-Regulińska, Daniela Stankiewicz, Dagmara Onichimowska


Wystawa poświęcona początkom Muzeum wpisuje się w obchody roku jubileuszowego 190-lecia powstania ZNiO. Poprzedziły ją dwie inne prezentacje, mające miejsce we wrocławskiej siedzibie Ossolineum. W lutym i marcu pokazywana była ekspozycja Lubomirscy linii Przeworskiej. Arystokraci i kolekcjonerzy, zorganizowana przez Muzeum Regionalne w Stalowej Woli we współpracy z Lwowską Galerią Sztuki, Lwowskim Muzeum Historycznym oraz Muzeum Etnografii i Przemysłu Arty-stycznego. W czerwcu i lipcu w "Salach Pod Kopułą" udostępnione zostały publiczności najcenniejsze skarby zgromadzone w działach Rękopisów oraz Numizmatyczno-Sfragistycznym.

Obecna ekspozycja, zamykająca obchody roku jubileuszowego, stanowi próbę odtworzenia zespołów obrazów, rzeźb, rzemiosła artystycznego oraz monet i medali, pochodzących ze spuścizny po Józefie Maksymilianie Ossolińskim oraz z darów przekazanych przez Henryka Lubomirskiego, i stanowiących zalążek Muzeum Lubomirskich.

Spośród blisko trzydziestu obrazów, jakie zostały przywiezione w 1828 r. do Lwowa z siedzib Ossolińskiego w Wiedniu i Zgórsku, na wystawie prezentowanych jest dziewięć. Najciekawszym jest płótno Bernarda Bellotta Wjazd Jerzego Ossolińskiego do Rzymu, przedstawiające obrosłe legendą poselstwo polskie do papieża Urbana VIII, które stanowiło jednocześnie szczytowy momentem w dziejach rodu Ossolińskich. Pozostałe to głównie portrety rodzinne, w tym podskarbiego wielkiego koronnego Franciszka Maksymiliana Ossolińskiego, prawdopodobnie dzieło malarza lotaryńskiego z ok. 1737 r., a także przypisywany Szymonowi Czechowiczowi portret Kazimierza Aleksandra Ossolińskiego z ok. 1750 r. Jednym z najcenniejszych eksponatów było marmurowe popiersie ofiarodawczyni na rzecz Zakładu, Marceliny Worcellowej, wykonane w Rzymie w 1793 r. przez włoskiego rzeźbiarza Domenica Cardellego.

Drugi z ofiarodawców, kurator Henryk Lubomirski, przekazał do Muzeum około dziewięćdziesięciu obrazów, z tego dwadzieścia dziewięć jest wystawianych. Wśród nich wyróżnia się zespół konterfektów sarmackich z XVI-XVII w., w tym portrety kasztelana lubelskiego Andrzeja Firleja, królewicza Władysława Wazy jako zwycięskiego wodza, wojewody podolskiego Stefana Humieckiego czy wreszcie hetmana polnego litewskiego Romana Sanguszki. Do ciekawszych należą również dwa inne dzieła szkoły polskiej: Portret prymasa Michała Poniatowskiego pędzla Marcelego Bacciarellego, oraz Sądny Dzień w bożnicy Józefa Brodowskiego, przed-stawiający wnętrze synagogi w Łańcucie podczas obchodów święta Nowego Roku. Z obrazów autorów szkól obcych do najcenniejszych należy wizerunek Młodej kobiety, tradycyjnie utożsamianej z królową szkocką Marią Stuart, dzieło malarza francuskiego z kręgu François Cloueta z 3 ćw. XVI w. Wyróżniają się również przedstawienia Mężczyzny z dynastii Habsburgów, niemieckiego artysty z końca XVI w., oraz Mężczyzny w zbroi, malarza czynnego w Austrii w 3 ćw. XVI w. Na uwagę zasługuje także przypisywana Janowi Brueghelowi Starszemu miniatura Krajobraz z Hermesem, Heliosem i Selene.

Znaczną wartość historyczna i artystyczną posiadają darowane przez Ossoliń-skiego i Lubomirskiego polskie medale królewskie i prywatne od XVI do XIX w. Obie kolekcje doskonale się uzupełniają, obie też zawierają dzieła wybitnych artystów europejskich. Spośród wystawionych wyróżniają się medale Jana Jakuba Caraglio z 1538 r. z portretem Zygmunta Starego oraz Rudolfa Lehmanna z 1596 r. z parą królewską - Zygmuntem III Wazą i Anną Austriaczką. Atrakcyjnie prezentuje się związana z Gdańskiem grupa medali z okresu manieryzmu i baroku, z efektowną pracą Jana Höhna Starszego, wykonaną w 1637 r. z okazji ślubu Władysława IV i Cecylii Renaty, a także z dziełem Jana Höhna Młodszego, upamiętniającym wiktorię wiedeńską 1683 r. Prawdziwą rzadkością jest donatywa gdańska Jana Höhna Starszego z 1644 r. Najcenniejszym z pokazywanych obiektów jest medal Pawła Baudartha z 1601 r. poświęcony Mikołajowi Zebrzydowskiemu - wyjątkowy przykład polskiego medalu magnackiego.

Kolekcja monet antycznych Henryka Lubomirskiego była już na początku XIX w. jedną z większych i bogatszych wśród zgromadzonych przez polskie rody arystokratyczne, i to właśnie ona do dziś pozostaje trzonem i najcenniejszą częścią zbioru monet greckich, rzymskich, bizantyńskich, a nawet celtyckich w Ossolineum. W przypadku prezentowanych na wystawie aureusów z okresu Cesarstwa Rzymskiego, zwraca uwagę upodobanie do kolekcjonowania monet z wizerunkami kobiet z rodziny cesarskiej, a także z przedstawieniami cezarów. Obecność wśród eksponatów obiektów z otworami sugeruje, że mogą one pochodzić ze znalezisk z terenu Barbarium, być może z dawnej Galicji Wschodniej.

Poza obrazami, medalami i numizmatami w darach Henryka Lubomirskiego znajdowały się również rzeźby, przedmioty rzemiosła artystycznego i pamiątkowo-historyczne. Z tego typu obiektów udało się odnaleźć jedynie marmurową Rękę kobiecą trzymającą kwiat, grupę Satyr i nimfa oraz Głowę cesarza Wespazjana z kamionki böttgerowskiej. Aby wypełnić tę lukę, a jednocześnie nawiązać do dawniej istniejącego w Muzeum działu historyczno-pamiątkowego, na wystawie dodatkowo zaprezentowano zespól figurek porcelanowych. Chociaż nie pochodzą one ani ze zbiorów Józefa Maksymiliana Ossolińskiego, ani Henryka Lubomirskiego, a w większości też nie były własnością Muzeum, lecz jedynie depozytami złożonymi w Zakładzie w 1939 i 1940 r., to jednak symbolicznie pokazują niegdysiejszą różnorodność i bogactwo ossolińskich kolekcji.

Do wystawy włączony został również skromny zespół pamiątek po Henryku Lu-bomirskim oraz jego krewnej i opiekunce, Izabeli Lubomirskiej. Są to miniatury portretowe przedstawiające założyciela Muzeum oraz księżnę marszałkową, pochodzące ze zbiorów Ordynacji Przeworskiej, a także dwa własnoręczne rysunki Henryka.

Zamykająca obchody roku jubileuszowego ekspozycja jest wynikiem współpracy siedmiu placówek bibliotecznych i muzealnych. Ze zbiorów Ossolineum pochodzą prezentowane monety i medale oraz miniatury i rysunki. Muzeum Narodowe we Wrocławiu użyczyło sześciu obrazów, Lwowska Galeria Sztuki siedemnastu, Lwowskie Muzeum Historyczne jedenastu, a Lwowskie Muzeum Historii Religii dwóch. Z Biblioteki Naukowej im. Wasyla Stefanyka we Lwowie pochodzą trzy pokazywane na wystawie rzeźby, a z Muzeum Etnografii i Przemysłu Artystycznego zespół trzydziestu porcelanowych figurek. Uzyskane przez Zakład Narodowy im. Ossolińskich dofinansowanie ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu priorytetu Ochrona dziedzictwa narodowego poza granicami kraju, umożliwiło konserwację 11 wystawionych obrazów z Lwowskiego Muzeum Historycznego i Lwowskiego Muzeum Historii Religii.