239 rocznica urodzin Ambrożego Grabowskiego

Ambroży Grabowski (1782-1868) – księgarz, pisarz, historyk, badacz przeszłości miasta Krakowa i autor przewodników po nim.

Urodził się 7 grudnia 1782 r. w Kętach i tam też spędził dzieciństwo. W wieku 15 lat za namową babki wyjechał do Krakowa i podjął praktykę w zawodzie księgarza w księgarni Antoniego Groebla. Po sześciu latach został zatrudniony na stanowisku samodzielnego pracownika. Obcowanie z książkami, jak również ze stałymi bywalcami znanej w Krakowie księgarni, takimi jak wybitni uczeni Jacek Przybylski, Jerzy Samuel Bandtkie, Feliks Radwański oraz Kazimierz Brodziński, sprawiły, że zdobył rozległą wiedzę z zakresu literatury, muzyki, nauk historycznych i przyrodniczych. Ze względu na wykonywaną pracę Ambroży Grabowski poznał także najważniejszych ówczesnych mecenasów polskiej kultury i nauki, jak choćby księcia Adama Czartoryskiego czy Maksymiliana Józefa Ossolińskiego.  Po 20 latach pracy u Groebla, otworzył własną księgarnię i towarzyszący jej antykwariat. Po kolejnych dwóch dekadach, kiedy zgromadził odpowiednie środki, zamknął firmę i poświęcił się całkowicie swoim pasjom:  historii, kolekcjonowaniu zabytków i pisarstwu.

A pisaniem zajmował się już od dawna, bowiem pierwszą książkę wydał w 1808 r. Była to:
“Encyklopedya komiczna, czyli Zbiór rozmaitych przypadków, powieści, anegdotów, wierszyków, żartów, myśli pięknych, maxym i uwag moralnych, ucinków wesołych, dowcipnych, satyrycznych, komicznych, słowem: tego wszystkiego, co może rozweselić umysł i ozdobić pamięć”.
Ossoliński egzemplarz nosi sygnaturę 4.101 i w wersji cyfrowej dostępny jest w Dolnośląskiej Bibliotece Cyfrowej.

Najważniejszym dziełem, które wyszło spod pióra Grabowskiego, był: “Historyczny opis miasta Krakowa i jego okolic”, którego pierwsze wydanie ukazało się w 1822 r. O motywach powstania tej publikacji sam autor pisał w swoich pamiętnikach tak:
“Zaczęli się od r. 1814 pokazywać w Krakowie przyjezdni mieszkańcy Polski i Litwy, czyli Polacy spod rządów Rosji, i pytali się o opis Krakowa, chcąc w nim znaleźć wskazówkę o zwiedzaniu starej stolicy całej niegdyś ojczyzny. Wtedy przyszło mi na myśl poddać właścicielowi drukarni niegdyś Gröblowskiej projekt obmyślenia takowego opisu; lecz trudna była rzecz, komu tę pracę powierzyć?”.

I rzeczywiście, początkowo napisanie “pierwszego przewodnika turystycznego po Krakowie” chciano zlecić krakowskim historykom, jednakże nie podjęli się oni wykonania tak ogromnej pracy ze względu na konieczność odszukania źródeł i dokumentów, o których nierzadko “nikt nie wiedział”.  Po kilku latach przygotowań podjął się tego wyzwania właśnie Grabowski. Sukces wydawniczy był tak zaskakujący, że autor postanowił publikować kolejne edycje, poprawione i uzupełnione o najnowsze informacje, pojawiające się dzięki licznym kwerendom i nowym odkryciom w archiwum miejskim Krakowa. Kolejne wznowienia pierwszej edycji ukazywały się w latach: 1836, 1844, 1866 i już po śmierci Grabowskiego w 1900 r.

Prace badawcze w archiwum miejskim oraz umiejętność odczytywania dawnej niemczyzny sprawiły, że przywrócił pamięć o twórcy ołtarza w Kościele Mariackim, odnalazł bowiem dokument erekcyjny tego dzieła. Grabowski stworzył także polską pisownię nazwiska rzeźbiarza – Wit Stwosz (od słowa „stworzyć”), transkrybując podpis „Stvos” umieszczony na nagrobku Kazimierza Jagiellończyka w katedrze wawelskiej.

Ambroży Grabowski zmarł w 1868 r., przeżywszy 88 lat, z czego aż 70 w ukochanym Krakowie.  Jego śmierć odbiła się szerokim echem w prasie polskiej we wszystkich trzech zaborach. Pochowano go na cmentarzu Rakowickim.

Bogate zbiory Grabowskiego znajdują się obecnie w Archiwum Narodowym w Krakowie. Do najciekawszych obiektów tej kolekcji należą: XV-wieczna kopia rejestrów przychodów i wydatków króla Zygmunta Augusta z 1549 r., dokumenty miejskie krakowskie z XIV w. czy korespondencja znanych polskich literatów (np. Józefa Ignacego  Kraszewskiego).

Ważniejsze dzieła Grabowskiego znajdujące się w zbiorach Biblioteki Ossolineum to:

 

Ten wpis został opublikowany w kategorii Aktualności. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.