Zbiory lwowskie

Fasada budynku Ossolineum we Lwowie

Fasada budynku Ossolineum we Lwowie

Zgodnie z intencją Józefa Maksymiliana Ossolińskiego siedzibą Zakładu Narodowego został Lwów. Po zaaprobowaniu przez  cesarza Franciszka I w 1817 roku „Ustanowienia familijnego”, będącego aktem założycielskim Ossolineum, oraz po podpisaniu w 1823 roku porozumienia Józefa Maksymiliana Ossolińskiego z księciem Henrykiem Lubomirskim, zaczęto czynić starania o przeniesienie zbiorów Zakładu Narodowego im. Ossolińskich do Lwowa.  Już kilka lat wcześniej Ossoliński nabył popadające w ruinę budynki kościoła i klasztoru Karmelitanek trzewiczkowych z zamiarem ulokowania tam m.in. swoich zbiorów wiedeńskich. Remont i przebudowę, które trwały dłużej niż zakładano, prowadził generał Józef Bem, z wykształcenia architekt.

J.M.Ossoliński zmarł w 1826 roku, a rok później jego wiedeńska kolekcja została przewieziona do Lwowa. Znacznie dłużej, bo aż do 1869 roku trzeba było czekać do przeniesienie z Przeworska kolekcji Lubomirskich, zaś Muzeum Książąt Lubomirskich otwarto dwa lata później.

Zarówno wiedeńskie zbiory J.M. Ossolińskiego, jak i kolekcja Henryka Lubomirskiego z Przeworska, były niezwykle bogate i różnorodne. Składały się na nie m.in.: zbiory biblioteczne, grafika, rysunek, malarstwo, rzeźba, rzemiosło artystyczne, medale i monety, wspaniała kolekcja broni.

Z biegiem lat zbiory Ossolineum systematycznie się powiększały dzięki darom, zakupom, depozytom. W międzywojniu ZNiO przyznano egzemplarz obowiązkowy czasopism, co czyniło ten zbiór jednym z najbardziej kompletnych w kraju.


Tuż po zakończeniu II wojny światowej stan zbiorów Ossolineum wynosił:
zbiory biblioteczne:

  • książki (łącznie ze starymi drukami) – 760 000 tomów
  • czasopisma – 170 000
  • rękopisy – 17 500
  • dyplomy i dokumenty – 3100
  • autografy – 10 130

zbiory kartograficzne – 9247
zbiory muzykologiczne – 4500
zbiory sztuki (grafika, rysunek, fotografia) – ponad 100 000
zbiory muzealne:

  • obrazy – 1700
  • rzeźby – 500
  • pamiątki historyczne – 6400
  • zabytkowa broń – 1800
  • monety i medale – 25 000

Po II wojnie światowej zmieniły się granice Polski i Lwów znalazł się na terenie Związku Radzieckiego. Jeszcze w czasie wojny, w 1944 roku, ewakuowano ze Lwowa cenny fragment zbiorów – łącznie około 11000 starych druków, rysunków, dyplomów i rękopisów (m.in. rękopis „Pana Tadeusza”). Zbiory te, ukryte na Dolnym Śląsku w okolicach Złotoryi, trafiły do Wrocławia w 1947 roku. W latach 1946-1947 część lwowskiej kolekcji została przekazana do Wrocławia jako „dar narodu ukraińskiego dla narodu polskiego”. Ze Lwowa przysłano wówczas 217450 woluminów, w tym 7068 rękopisów i 41505 woluminów starych druków. Szacuje się, że ok. 70% przedwojennego zasobu Ossolineum pozostało we Lwowie.

Obecnie rozproszone zbiory dawnego Ossolineum znajdują się w następujących lwowskich placówkach:

  1. Lwowska Naukowa Biblioteka im. Wasyla Stefanyka Narodowej Akademii Nauk Ukrainy
  2. Lwowska Galeria Sztuki
  3. Lwowskie Muzeum Historyczne
  4. Muzeum Etnografii i Przemysłu Artystycznego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy
  5. Lwowskie Muzeum Historii Religii

W ostatnich latach udało się nawiązać współpracę przede wszystkim z Biblioteką Stefanyka (od 2006 roku przy placówce tej działa Pełnomocnik Zakładu Narodowego im. Ossolińskich), ale także z innymi lwowskimi instytucjami, w których znajdują się dawne zbiory ossolińskie. Realizowanych jest szereg projektów, których celem jest zebranie informacji o przedwojennej lwowskiej kolekcji Ossolineum. Są to przede wszystkim:

  • digitalizacja przedwojennych ossolińskich kolekcji rękopiśmiennych (jak również rękopisów o historycznej wartości dla samego Zakładu – fondów Wydawnictwa i Archiwum ZNiO) oraz polskich kolekcji i bibliotek Lwowskiej Filii Biblioteki Akademii Nauk USRR (katalog zdigitalizowanych zasobów)
  • digitalizacja zbioru prasy polskiej z lat 1801-1939, którego bogata, licząca 5495 tytułów, kolekcja należała przed wojną do największych w kraju (wykaz czasopism z przedwojennej kolekcji ZNiO znajdujących się obecnie w Bibliotece Stefanyka)
  • realizacja grantu na wykonanie wspólnego katalogu druków XVI wieku z historycznego księgozbioru Ossolineum we Lwowie,
  • rozpoznanie przedwojennych zbiorów muzealnych ZNiO,
  • wydawanie drukiem „Informatora o polonikach w zbiorach Lwowskiej Narodowej Naukowej Biblioteki Ukrainyim. Wasyla Stefanyka” (ukazał się tom 1, trwają prace nad tomem kolejnym).

Wspólnie z lwowskimi placówkami zorganizowano także kilka wystaw, prezentujących obiekty ze zbiorów Ossolineum. Każdej wystawie towarzyszył katalog:

  • Lubomirscy linii Przeworskiej. Arystokraci i kolekcjonerzy, wystawa zorganizowana przez Muzeum Regionalne w Stalowej Woli we współpracy z Lwowską Galerią Sztuki, Lwowskim Muzeum Historycznym oraz Muzeum Etnografii i Przemysłu Artystycznego, prezentowana w Ossolineum w dniach 2 lutego – 1 kwietnia 2007
  • Początki Muzeum Lubomirskich – dary Józefa Maksymiliana Ossolińskiego i Henryka Lubomirskiego, 25 października – 9 grudnia 2007, ZNiO http://ossolineum.pl/old/wystawy/poczatki_muzeum.html
  • Skarby historii Polski – Zakład Narodowy im. Ossolińskich gościem Wiednia, wystawa zorganizowana przez Austriacką Biblioteką Narodową, Zakład Narodowy im. Ossolińskich oraz Bibliotekę Stefanyka, luty-marzec 2009, Austriacka Biblioteka Narodowa
Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika. / Opublikowano , autor: Dział Informacji