Historia działu i zbioru starych druków ZNiO

Missale Cracoviense. Kraków, J.Haller, 1515/1516

Missale Cracoviense. Kraków, J.Haller, 1515/1516

Stare druki, czyli druki z lat 1455-1800, gromadzone były w Zakładzie od początku jego istnienia, jeszcze przed wyodrębnieniem Działu Starych Druków. Trzon kolekcji stanowią zbiory Józefa Maksymiliana Ossolińskiego, który nabywał książki od osób prywatnych i z bibliotek klasztornych pod koniec XVIII i na początku XIX w., jeszcze przed ustanowieniem fundacji w 1817 r. Od czasu otwarcia Biblioteki we Lwowie w 1827 r. wpływało do Ossolineum bardzo wiele darów. Z pierwszych ofiarodawców wymienić należy Stanisława Wronowskiego, który zapisał bibliotece 10.000 druków polskich i obcych, głównie XVI i XVII w. Rodzina Cieńskich z Okna w województwie stanisławowskim obdarowywała Zakład od 1840 r., by w 1934 przekazać wszystkie swe zbiory biblioteczne.

W latach międzywojennych ossolińska kolekcja starych druków powiększała się wchłaniając cenne depozyty Pawlikowskich z Medyki oraz Chrzanowskich z Moroczyna. W 1940 r. do Ossolineum wcielono biblioteki prywatne – Fundacji Baworowskich we Lwowie oraz Bibliotekę Poturzycką Dzieduszyckich. W 1949 r. dołączono do zbiorów kolekcje pomagnackie – Branickich z Suchej oraz Lubomirskich z Przeworska. W latach pięćdziesiątych wpłynęła do działu część księgozbioru biblioteki cystersów z Krzeszowa. Po wojnie magazyny ossolińskie wzbogacone zostały fragmentami kolekcji Potockich z Tulczyna i Schaffgotschów z Cieplic.

Początkowo we Lwowie stare druki udostępniane były w czytelni głównej. Inkunabuły i edycje szesnastowieczne wydzielono z księgozbioru w latach 1918-1920, nie wyodrębniono jednak katalogów. Formalnie Oddział Druków XV i XVI w. powstał w 1926 r. Druki udostępniano czytelnikom w pracowni naukowej. W 1941 r. Oddział poszerzono o publikacje siedemnasto- i osiemnastowieczne i nazwano Działem Inkunabułów, Starodruków i Rarów.

W czasie wojny kolekcja starych druków nie ucierpiała. Na początku 1944 r. prof. Mieczysław Gębarowicz wysłał część najcenniejszych zbiorów do Krakowa w celu ich zabezpieczenia. Do Biblioteki Jagiellońskiej pojechało ok. 2200 starych druków. W lipcu 1944 r. Niemcy wywieźli je do Adelina koło Złotoryi.

Po wojnie do Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu przyjechało ok. 42.600 starych druków, z ok. 54.000 woluminów zinwentaryzowanych we Lwowie. Niestety, cała dokumentacja i inwentarze pozostały w Bibliotece Stefanyka we Lwowie. Stratę powiększa ok. 30.000 książek nieopracowanych, które przechowywane były w magazynach lwowskich.

We Wrocławiu pod koniec lat czterdziestych odzyskano część druków pozostawionych przez Niemców w Adelinie. W 1998 r. złożony został w Biurze Pełnomocnika Rządu do Spraw Polskiego Dziedzictwa Kulturalnego za Granicą wniosek rewindykacyjny na 21 starych druków z kolekcji Ossolineum i 37 z depozytu wieczystego Pawlikowskich. Wniosek zawiera spis druków szesnastowiecznych, których przynależność do zbiorów jesteśmy obecnie w stanie udowodnić.

W 1948 r. reaktywowano we Wrocławiu Dział Starych Druków. Rozpoczęto prace porządkowe i katalogowe. Z książek ułożonych w stosy wyławiano polonika, scalano wielotomówki, wydzielano druki obce, dublety i defekty. Przystąpiono do mikrofilmowania najcenniejszych publikacji. Od 1949 r. udostępniano zbiory. W 1952 r. powstała czytelnia starych druków, która funkcjonuje do dziś.


Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika. / Opublikowano , autor: Dział Informacji