Zapowiedź numeru

Tom 30 (2019)

 

Od redakcji

 

Sprawozdanie z obchodów jubileuszu 200-lecia Zakładu Narodowego im. Ossolińskich

 

Rozprawy i materiały

Małgorzata Skotnicka-Palka, Wbrew systemowi. Działalność Arcybiskupiego Komitetu Charytatywnego we Wrocławiu w okresie stanu wojennego

W nocy z 12 na 13 grudnia 1981 r. został wprowadzony w Polsce stan wojenny. Rozpoczęły się masowe aresztowania opozycjonistów – działaczy i sympatyków „Solidarności”. Młodzi ludzie z wrocławskich kręgów akademickich, związani z Centralnym Ośrodkiem Duszpasterstwa Akademickiego i Duszpasterstwem Akademickim „Wawrzyny”, natychmiast zareagowali na wprowadzone represje polityczne – zbierali informacje o osobach internowanych oraz ich rodzinach w celu udzielenia im natychmiastowej pomocy. Wkrótce działania te połączyły się i zostały wsparte przez dostojników kościelnych, zwłaszcza przez ks. abp. Henryka Gulbinowicza, który nadał im sformalizowaną strukturę, powołując w marcu 1982 r. Arcybiskupi Komitet Charytatywny. Obdarzył on organizację dużym zaufaniem i nadał jej członkom szerokie kompetencje, stwierdzając: „róbcie, co chcecie, a kiedy będą was pytać, to mówcie, że ja wam kazałem”. Dawało to członkom Komitetu możliwość względnie bezpiecznej pracy, pozostawiając swobodę działania i umożliwiając rozwinięcie wielu różnorodnych inicjatyw: pomocy materialnej, medycznej, prawnej, procesowej, zawodowej, finansowej oraz duchowej. AKCh starał się dotrzeć z pomocą do wszystkich represjonowanych osób na terenie ówczesnej archidiecezji wrocławskiej, a także do ich rodzin. Jego członkowie pracowali dobrowolnie i charytatywnie. Zawieszenie stanu wojennego 22 lipca 1983 r. nie przyniosło poprawy sytuacji represjonowanych, dlatego Komitet kontynuował swoją działalność.

 

Rozdzieleni granicą. Korespondencja Mieczysława Gębarowicza i Stanisława Lorentza. Opracowała Alina Kowalczykowa

Artykuł zawiera edycję listów Mieczysława Gębarowicza i Stanisława Lorentza z lat 1935–1983. Korespondencja pokazuje rozwój relacji osobistej obu historyków sztuki, a także ich wieloletnią współpracę w dziedzinie nauki i ochrony polskich zbiorów. Edycja opatrzona została niezbędnymi komentarzami.

 

Agnieszka Franczyk-Cegła, Konsekwencje udostępniania cymeliów w pierwszej ossolińskiej czytelni we Lwowie

Na przełomie 1833 i 1834 r. w Zakładzie Narodowym im. Ossolińskich, krótko po otwarciu czytelni dla publiczności, miała miejsce największa kradzież w historii tej instytucji. Kazimierz Władysław Wójcicki (1807–1879), literat i wydawca, w ciągu kilku miesięcy wyniósł z biblioteki wiele bezcennych szesnasto- i siedemnastowiecznych poloników, m.in. rozbijając słynny kancjonał Ossolińskich z unikatowymi drukami Mikołaja Reja czy przywłaszczając sobie rzadkie wydania dzieł literatury sowizdrzalskiej. Z kilkoma wyjątkami, druki te nie wróciły do zbiorów ossolińskich; część została bezpowrotnie utracona, część krążyła po rynkach antykwarycznych ziem polskich w XIX w., a część odnaleziono i ponownie utracono w czasie drugiej wojny światowej. Celem artykułu jest opisanie okoliczności i skutków kradzieży, nie tylko w perspektywie pojedynczej instytucji, lecz także przez pryzmat jej konsekwencji dla nauki i kultury polskiej. Do artykułu dołączony został wykaz druków, które wówczas zaginęły; składają się nań opis bibliograficzny oraz opis egzemplarza i jego obecna lokalizacja, o ile udało się takową ustalić.

 

Zbiory

Dorota Jońska-Amanowicz, Druki muzyczne z kolekcji przeworskiej w zbiorach Ossolineum

W artykule omówione są wydawnictwa muzyczne z kolekcji Lubomirskich z Przeworska, które trafiły do Ossolineum w końcu lat czterdziestych ubiegłego wieku. Jest to zbiór obejmujący zarówno wydawnictwa z XVIII, jak i te z XIX w. Praca dotyczy tylko części dziewiętnastowiecznej: występujących tam kompozytorów i najczęściej pojawiających się wydawnictw. Krótko podano również informacje o znakach proweniencyjnych obecnych w kolekcji. W ostatniej części zamieszczono wybór z katalogu tych nut z sygnaturami i informacjami o autografach.

 

Emilia Kłoda, Wiedeński portret Tadeusza Solskiego

W zbiorach Muzeum Książąt Lubomirskich znajduje się nieznany rysunkowy portret Tadeusza Solskiego, słynnego bibliofila i długoletniego pracownika Ossolineum. Poszukiwania autora rysunku doprowadziły do ciekawych wniosków: portret powstał w 1914 roku w Wiedniu i został wykonany przez artystę-amatora – Hansa Allmayera – ojca uznanej austriackiej twórczyni sylwetek, Josefine Allmayer. Tekst ma na celu opisanie okoliczności powstania rysunku oraz przybliżenie postaci jego twórcy.

 

Andrzej Kraska Lewalski,  „Czarna Pani we Wrocławiu…”. Epidemia ospy prawdziwej w 1963 r. w obiektywie operatora Polskiej Kroniki Filmowej Józefa Bakalarskiego

Epidemia ospy prawdziwej (variola vera) rozpoczęła się we Wrocławiu latem 1963. Na potrzeby Polskiej Kroniki Filmowej (PKF) powstał krótki, kilkuminutowy reportaż autorstwa Józefa Bakalarskiego. Jest to jedyny, utrwalony na taśmie filmowej, ślad po minionych wydarzeniach. Ponadto operator wykonał kilkanaście fotografii w miejscach, w których przebywał z kamerą, tj. w szpitalu ospowym w Szczodrem, izolatorium na Psim Polu i Domu Dziecka na Złotnikach. Zdjęcia wykonane przez Bakalarskiego są kapitalnym uzupełnieniem niewielkiej kolekcji przechowywanej w DŻS. Ich unikatowość wynika z faktu, że nie były one dotąd udostępniane szerszej publiczności. W archiwum Bakalarskiego znalazły się również dokumenty z tego okresu. Najcenniejszymi obiektami są: afisz z zarządzeniem z dnia 5 sierpnia 1963 r. o kontroli wypełnienia obowiązku szczepień ochronnych przeciwko ospie i upoważnienie do wejścia na teren parku szpitala ospowego w Szczodrem. Na uwagę zasługują również scenariusze, które napisał Bakalarski podczas prac nad dokumentem dla PKF.

 

Z działalności bieżącej Zakładu narodowego im. Ossolińskich

  • Małgorzata Orzeł Lietuva Tevyne mano…Adomas Mickievicius ir jo poema Ponas Tadas” ; „Litwo, Ojczyzno moja…Adam Mickiewicz i jego poemat Pan Tadeusz”; Lithuania my Homeland… Adam Mickiewicz and his poem Pan Tadeusz”. Międzynarodowa wystawa w Pałacu Wielkich Książąt Litewskich w Wilnie (27 listopada 2018 – 24 lutego 2019)
  • Małgorzata Skotnicka-Palka, Ossolińskie świadectwa niepodległej kultury polskiej” – sprawozdanie z sesji poświęconej Arcybiskupiemu Komitetowi Charytatywnemu (Wrocław, 13 grudnia 2018)
  • Dorota Sidorowicz-Mulak,  „Kolekcje prywatne w zbiorach książki dawnej” – sprawozdanie z II Międzynarodowej Konferencji Proweniencyjnej (ZNiO, Wrocław, 18-19 czerwca 2019 r.)
  • Katarzyna Kenc, Katarzyna Kroczak, Projekt „Badania technologiczne XVI-wiecznych rysunków obcych ze zbiorów Muzeum Książąt Lubomirskich w ZNiO” – komunikat

MKiDN

MKiDN

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących
z Funduszu Promocji Kultury

Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika. / Opublikowano , autor: Dział Informacji