Kilka uwag o… kołtunie

Obecnie, gdy w związku z epidemią koronawirusa bardzo duży nacisk kładzie się na zachowanie higieny, polecamy dwie publikacje ze zbiorów Ossolineum (sygnatury 2.342 i 9.864) dostępne w Dolnośląskiej Bibliotece Cyfrowej. Prace pochodzą z pierwszej połowy XIX wieku i dotyczą kołtuna polskiego (łac. plica polonica). Była to rzekoma choroba włosów, która dotyczyła nie tylko biedoty i chłopów, ale także ludzi lepiej sytuowanych.

Kołtun, czyli włosy zbite w gruby dred, warkocz bądź w kitę, był konsekwencją braku higieny, noszenia grubej czapki przez większą część roku oraz niekorzystania ze szczotki lub grzebienia. Tworzeniu kołtuna sprzyjały także stare przesądy ludowe. Wierzono, że kołtun zapewnia zdrowie (także umysłowe) oraz chroni przed diabłem. W kołtunie miały mieszkać choroby, a jego obcięcie powodowało, że atakowały nosiciela. Z tego powodu bywał hodowany całymi latami i dbano, by przebiegało to bez przeszkód. Nieobcinany przez lata stawał się zbitym, brudnym i pełnym robactwa kłębowiskiem włosów.

Prezentowane poniżej teksty zostały napisane przez dwóch lekarzy. Pierwszy z nich to Tomasz Emanuel Chromy (1769-1831), prowadzący swoją praktykę w Wieliczce. W 1809 r. ukazała się jego książka pt.: Naynowsze dostrzezenia nad chorobą kołtona za dodatek do historyi iego natury, własności i szrodkow leczenia służące, w okolicy Krakowa i częsci Galicyi Zachodniey zebrane. Korzystając z dostępnych publikacji, na które chętnie się powołuje, podjął się on obserwacji kołtuna i wszystkich przypadłości zdrowotnych, które przed powstaniem choroby lub „po jej powstaniu się pojawiają”. Czytelnik może zapoznać się z radami dotyczące obcinania kołtuna, odpowiednich fryzur, diet dla chorych. Wymienia także i charakteryzuje kilka rodzajów tego zjawiska: kołtun prawdziwy, fałszywy, wewnętrzny, zewnętrzny, dobry, zły, doskonały, niedoskonały itp.

Autorem drugiej pracy jest Karol Marcinkowski (1800-1846), znany poznański medyk i działacz społeczny. W 1836 r. wydał w Krakowie Uwagi nad historyą i naturą kołtuna, ze względu na przyczyny i sposób léczenia tego fenomenu. W swojej publikacji autor rozprawił się z mitami tej ekscytującej choroby, jak o kołtunie pisali lekarze w 1 połowie XIX w. Opisał także prawdziwe przyczyny tego zjawiska i sposoby zapobiegania.

Obie publikacje można znaleźć w Dolnośląskiej Bibliotece Cyfrowej
https://www.dbc.wroc.pl/dlibra/publication/9658/edition/8730/content
https://www.dbc.wroc.pl/dlibra/publication/10453/edition/9361/content

Ten wpis został opublikowany w kategorii Aktualności. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.