Komentarz do artykułu z Gazety Wrocławskiej z dn. 6 grudnia 2013

W związku z artykułem Katarzyny Kaczorowskiej i Marcina Torza „Na Pana Tadeusza wydano ponad 40 milionów. A muzeum nie ma…”, który ukazał się 6 grudnia 2013 r. na łamach „Gazety Wrocławskiej” (str. 1 i 4) wyjaśniamy:

1.
Sensacyjny tytuł artykułu wprowadza w błąd czytelników, myląc remont i otwarcie Kamienicy pod Złotym Słońcem na wrocławskim Rynku 6 oraz Kamienicy przy ul. Kiełbaśniczej 5, z otwarciem samego Muzeum. Wydaje się to dziwne tym bardziej, że w treści tekstu autorka wyraźnie pisze, że 40 mln to „koszty remontu i dostosowania kamienicy na potrzeby muzealne”. Powyższa kwota nie obejmowała kosztów powstania Muzeum.

Oto podstawowe fakty dotyczące remontu obu kamienic:

  1. W lutym 2006 roku zawarte zostało porozumienie pomiędzy Ministrem Edukacji Narodowej Michałem Seweryńskim, Ministrem Kultury i Dziedzictwa Narodowego Kazimierzem Michałem Ujazdowskim, Prezydentem Wrocławia Rafałem Dutkiewiczem i Dyrektorem Zakładu Narodowego im. Ossolińskich Adolfem Juzwenką „w sprawie podjęcia wspólnych działań na rzecz promocji projektu „Pan Tadeusz we Wrocławiu”. W porozumieniu była mowa o działaniach zmierzających do otwarcia we Wrocławiu „stałej ekspozycji, w której znajdzie się jeden z najcenniejszych autografów polskiej literatury – „Pan Tadeusz” Adama Mickiewicza” oraz realizacji związanych z tym programów edukacyjnych.
  2. W 2006 roku Zakład Narodowy im. Ossolińskich przystąpił do remontu przekazanych ZNiO przez gminę Wrocław kamienic pod Złotym Słońcem Rynek 6 oraz Kiełbaśniczej 5. Obiekty znajdowały się w katastrofalnym stanie technicznym. Wymagały w pierwszej kolejności remontu dachu budynku  Rynek 6 oraz zabezpieczenia konstrukcji obiektów, co zostało wykonane w roku 2006. W kolejnych latach przeprowadzony został remont obu kamienic i łączących je oficyn.
  3. Odrestaurowane zostały zabytkowe sale w obu kamienicach oraz oficyna południowa (dawniej znajdowały się w niej mieszkania i pracownie plastyczne), która zamieniona została na przestrzeń wystawienniczą. Pasaż łączący Rynek i ulicę Kiełbaśniczą został zrewitalizowany i zadaszony. Remont został zakończony w roku 2010.
  4. Remont Kamienicy pod Złotym Słońcem i kamienicy przy ul. Kiełbaśniczej był prowadzony pod kontrolą Miejskiego Konserwatora Zabytków z zachowaniem wymogów dotyczących prac na obiektach zabytkowych co znacznie podniosło jego koszty w stosunku do wcześniej planowanych. Pierwotny koszty – 30 mln złotych pokryły w równych częściach: gmina Wrocław, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Zakład Narodowy im. Ossolińskich. Koszty dodatkowe, które wystąpiły podczas remontu, ok. 10 mln złotych pokrył w całości Zakład ze środków własnych.
  5. W tym okresie środki, które otrzymuje fundacja ZNiO od Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego na bieżącą działalność –  pozostały bez zmian.
  6. Dzięki remontowi i poniesionym nakładom Wrocław zyskał piękny obiekt.

2.
W związku z publikacją „Gazety Wrocławskiej” postawione zostało przez dziennikarzy pytanie: „Czy istniała możliwość odwrócenia kolejności działań – najpierw konkurs na koncepcję Muzeum Pana Tadeusza,  a potem remont kamienicy dostosowany do wymogów owej koncepcji?”.

Jak wynika z przedstawionej chronologii wydarzeń takiej możliwości nie było z dwóch powodów. Po pierwsze obie kamienice wymagały natychmiastowego przystąpienia do ich remontu, a po drugie na początku nie było jeszcze mowy o powołaniu Muzeum, a jedynie ekspozycji stałej. Obowiązujące w tym zakresie przepisy stawiają odmienne wymagania obiektom, przeznaczonym z założenia na cele muzealne i obiektowi ekspozycyjnemu. Mimo to decyzją ZNiO projekt przebudowy budynku konsultowany był przez firmę LordGroup Europe (oddział w Paryżu) specjalizująca się w projektowaniu muzeów oraz opiniowaniu projektów muzealnych powstających w całym świecie.

3.
Po wyremontowaniu obu kamienic Zakład Narodowy im. Ossolińskich rozpoczął starania mające na  celu zdobycia środków na uruchomienie ekspozycji stałej zgodnie z porozumieniem z lutego 2006 roku.

  1. Jesienią 2011r. roku został ogłoszony (rozstrzygnięty w lutym 2012r.) międzynarodowy konkurs na projekt koncepcji ekspozycji stałej.
  2. Warunki ogłoszonego konkursu sformułowane zostały tak, by powstała koncepcja w pełni wpisywała się w wyremontowany obiekt. Zakładany budżet realizacji powstałego projektu był w 2012 r. szacowany na poziomie  15 mln. złotych.
  3. W tym czasie koncepcja powołania w Kamienicy pod Złotym Słońcem Muzeum „Pana Tadeusza” została poszerzona o ideę utworzenia w kamienicy przy ul. Kiełbaśniczej Gabinetów Świadków Historii (pierwotna nazwa: Gabinety Wielkich Polaków), obejmującą wystawę stałą oraz gabinety biograficzne Jana i Jadwigi Nowak-Jeziorańskich oraz Władysława i Zofii Bartoszewskich.
  4. Dyrekcja ZNiO podjęła decyzję o staraniu się o środki na realizację tego celu bez obciążania budżetu MKiDN. Warto przypomnieć, że roczna dotacja na całość działań Zakładu to 14,5 miliona złotych, z których finansowana jest działalność podstawowa zakładu (biblioteczna, edukacyjna, wydawnicza i wystawiennicza oraz płace 150 pracowników). Prócz tej kwoty ZNiO pozyskuje rocznie kwoty ok. 6 mln złotych z grantów oraz programów finansujących działalność zbieżną z programem Zakładu.
  5. W maju 2012 r. ZNiO aplikował o środki z Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko. Złożony w ramach POIiŚ wniosek został odrzucony nie ze względów merytorycznych lecz formalnych. Zespół ds. oceny i wyboru projektów uznał, że ZNiO nie spełniał kryteriów do ubiegania się o środki z ww. programu: a) w ramach POIiŚ w ramach działania 11.2 wspierane były projekty z zakresu rozwoju oraz poprawy niezabytkowej infrastruktury kultury, a Kamienica pod Złotym Słońcem (Rynek 6/Kiełbaśnicza 5) jest wpisana do rejestru zabytków, b) nie spełnione zostało kryterium minimalnej wartości projektu: minimalna wartość projektu to 20 mln zł dla organizacji pozarządowych, a wartość projektu Zakładu to 17 980 160 zł .
  6. W czerwcu 2013 r. ogłoszony została nabór wniosków o finansowanie w ramach Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego na lata 2009-2016 i Norweskiego Mechanizmu Finansowego na lata 2009-2014, Program 16 – „Konserwacja i rewitalizacja dziedzictwa kulturowego”, ZNiO złożył wniosek o finansowanie projektu „Muzeum Pana Tadeusza we Wrocławiu – innowacja – przestrzeń – edukacja przez kulturę”. Złożony przez Zakład wniosek objął m.in. digitalizację muzealną zbiorów, ich konserwację i dostosowanie Muzeum do potrzeb osób dysfunkcyjnych, a także możliwość wdrożenia szerokiej oferty edukacyjnej. 4 grudnia 2013 roku przewodniczący Zespołu ds. Oceny Formalnej Wniosków poinformował, że wniosek ZNiO przeszedł pozytywnie etap oceny formalnej i został skierowany do dalszych prac.
  7. Dlatego użyty przez dziennikarzy „Gazety Wrocławskiej czas przeszły w zdaniu „Multimedialne, supernowoczesne muzeum „Pana Tadeusza” miało przyciągać tłumy” jest nieuzasadniony. Nowoczesne, multimedialne muzeum powstanie natychmiast, gdy uda się zdobyć fundusze, o które Ossolineum obecnie zabiega.

4.
W artykule „Gazety Wrocławskiej” pojawia się anonimowa wypowiedź „jednego z dyrektorów, któremu przypomina się likwidacja wydawnictwa Ossolineum”. Trudno polemizować z anonimową wypowiedzią, stąd także podstawowe fakty dotyczące historii Wydawnictwa „Ossolineum”:

  1. Wydawnictwo Ossolineum do roku 2007  pozostawało poza strukturą Zakładu i funkcjonowało jako spółka skarbu państwa.
  2. W 2007 roku Minister Skarbu podjął decyzję o komercjalizacji wydawnictwa i przekazaniu udziałów spółce z o.o., której właścicielem został Zakład Narodowy im. Ossolińskich oraz pracownicy spółki.
  3. Przedsiębiorstwo było w tym czasie zadłużone na kwotę ponad 3 mln złotych i groziła mu utrata praw do podstawowej serii wydawniczej „Biblioteka Narodowa”, a także historycznego logo wydawnictwa.
  4. Przygotowany program naprawczy spółki (m.in. redukcja zatrudnienia, likwidacja sieci księgarń) okazał się niewystarczający, dlatego ZNiO wraz z Zarządem Spółki i Radą Nadzorczą podjął decyzję o złożeniu wniosku o postawienie spółki w stan likwidacji.
  5. ZNiO jednocześnie zadbało o zachowanie praw do serii „Biblioteka Narodowa” oraz do historycznego znaku Wydawnictwa, dzięki pomocy uzyskanej ze strony Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
  6. Działalność wydawniczą likwidowanej spółki sukcesywnie przejmuje  ZNiO, w roku 2013 ukaże się w sumie pięć tomów z serii „Biblioteka Narodowa”, prezentowanych w części na targach książek, kolejne tomy planujemy wydać w roku 2014. Serię objął patronatem Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Minister przeznaczył na ten cel 200 tys. zł.
  7. Dlatego właściwsze byłoby mówienie o uratowaniu przez ZNiO Wydawnictwa, jego archiwum, zbiorów oraz praw autorskich, a nie o przyczynieniu się do jego likwidacji.

5.
W czasie, gdy trwały opisywane wyżej działania zmierzające do zdobycia środków na Muzeum „Pana Tadeusza” oraz Gabinety Świadków Historii w kamienicy pod „Złotym Słońcem” i kamienicy przy Kiełbaśniczej 5 odbywały się wystawy , m.in.:

  • Polskie Państwo Podziemne,
  • Oskar i inne. Nagrody filmowe A. Wajdy,
  • Historia Rękopisu Pana Tadeusza – I odsłona,
  • Prezentacja rękopisu Pana Tadeusza w ramach Narodowego Czytania,
  • W kamienicach odbyło się również szereg koncertów, m.in. w ramach festiwalu Vratislavia Cantans, a także spotkania autorskie, wykłady i sympozja.

W lutym 2014 otwarta zostanie II część wystawy „Historia Rękopisu Pana Tadeusza”, planowane są kolejne wystawy i działania, przygotowujące uruchomienie w 2016 roku Muzeum „Pana Tadeusza” i ekspozycji stałej Gabinetów Świadków Historii.

6.
Na pytanie dziennikarzy „Gazety Wrocławskiej”: „Czy 60 mln złotych na funkcjonowanie takiej placówki to dużo czy mało?’ można odpowiedzieć, iż w naszej ocenie kwota wydatkowana na remont i dostosowanie dwóch zabytkowych kamienic wraz z oficynami, pasażem i dostępnym dla zwiedzających podziemiem, jak i wyposażenie umożliwiające funkcjonowanie Muzeum „Pana Tadeusza” i Gabinetów Świadków Historii  jest uzasadnionym wydatkiem finansowym na ekspozycję i zabezpieczenie tak bezcennego dobra kultury narodowej, jakim jest manuskrypt Adama Mickiewicza oraz towarzyszących mu obiektów muzealnych.

7.
Jesteśmy przekonani, że zawarte w pierwszym zdaniu artykułu w „Gazecie Wrocławskiej” oczekiwanie przedstawicieli mediów: „To miała być wizytówka Wrocławia” zostanie spełnione. Warunkiem jest zdobycie umożliwiających sfinansowanie tego planu środków, o których pozyskanie ZNiO zabiega w instytucjach pozabudżetowych.

Dr Adolf Juzwenko
Dyrektor Zakładu Narodowego im. Ossolińskich

 

 

Ten wpis został opublikowany w kategorii Archiwum Aktualności. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.