Monety z polskich banknotów. Cz. I – banknot o nominale 10 zł i srebrny denar Mieszka II Lamberta

Na przełomie 1993 i 1994 roku została zaprojektowana przez Andrzeja Heidricha seria nowych banknotów polskich o nazwie „Władcy Polski”. W skład nowej serii wchodziło pięć banknotów o nominałach 10, 20, 50, 100 i 200 zł. Do obiegu zostały one wprowadzone 1 stycznia 1995 roku, jako prawny środek płatniczy, w miejsce starych monet i banknotów. W ten sposób w Polsce zakończono reformę denominacji polskiego złotego, której stosunek wynosił 10000:1. Prace nad tym projektem trwały od lipca 1990 roku, a po dwuletnim okresie współobiegania starych i nowych nominałów w latach 1995–1996, od 1 stycznia 1997 banknoty starej emisji nie były już prawnym środkiem płatniczym. Jednak aż do 31 grudnia 2010 roku można je było wymieniać w bankach na nowe polskie złote. Mimo tak długiego okresu możliwości wymiany starych pieniędzy na nowe według szacunków NBP do dnia 31 grudnia 2019 roku nie wymieniono banknotów o wartości prawie 175 mln nowych złotych.

Przypomnijmy jacy władcy widnieją na poszczególnych nominałach – na banknocie 10 zł Mieszka I (ok. 960–992), na banknocie 20 zł Bolesław Chrobry (992–1025), na banknocie 50 zł Kazimierz III Wielki (1333–1370), na banknocie 100 zł Władysław II Jagiełło (1386–1434), z kolei na banknocie 200 zł Zygmunt I (1506–1548). Dodatkowo od 10 lutego 2017 roku do obiegu wprowadzono nowy banknot, o nominale 500 zł, na którym widnieje popiersie Jana III Sobieskiego (1674–1696).

W pierwszej kolejności chcieliśmy przybliżyć Państwu banknot o nominale 10 zł, a w szczególności skupić się na stronie rewersu. W centralnej części rewersu przedstawiona została srebra moneta wczesnośredniowieczna, denar, która jeszcze w latach 80. i 90. XX wieku przypisywana była pierwszemu historycznemu władcy Polski, Mieszkowi I (ok. 960–992). Jednak po latach badań archeologicznych, historycznych i przede wszystkim numizmatycznych naukowcom udało się ustalić, że moneta pierwotnie przypisywana Mieszkowi I w rzeczywistości należała do jego wnuka, Mieszka II Lamberta (1025–1031). Analiza miejsc znalezienia tych monet oraz chronologia skarbów, w których te monety występowały umożliwiła datowanie tych denarów właśnie na czasy Mieszka II. Początkowa błędna atrybucja tej monety spowodowana była przede wszystkim dwoma czynnikami – po pierwsze na monecie tej występuje zniekształcone imię Mieszko, w postaci MISCO (w różnych odmianach), przez co kojarzona była ona od razu z Mieszkiem I, po drugie w świadomości polskich badaczy istniało przekonanie, że pierwszy historyczny władca Polski musiał pod koniec X wieku wybijać własny pieniądz, ponieważ była to jedna z oznak suwerennej i silnej władzy. Jednak badania naukowe pozwoliły na przypisanie tej monety Mieszkowi II i określenie czasu jej wybicia na po 1013 roku (czyli jeszcze za życia i rządów ojca Mieszka II, Bolesława Chrobrego).

W zbiorach Działu Numizmatycznego ZNiO posiadamy zarówno banknot o nominale 10 zł (nr inw. E 4372), jak i oryginalny srebrny denar przedstawiony na tym banknocie, który obecnie przypisywany jest Mieszkowi II Lambertowi (nr inw. C 8760).

Wzór banknotu (Specimen) o nominale 10 zł, z numeracją zerową, awers

 

Ryc.1. Awers
W środkowej części portret księcia Mieszka I oraz napis „MIESZKO I” w ozdobnym medalionie. Z lewej strony portretu u góry napis „NARODOWY BANK POLSKI”, poniżej wizerunek orła – godła Rzeczypospolitej Polskiej, pod orłem napis „WARSZAWA 5 STYCZNIA 2012 r.”, poniżej napis „PREZES” i podpis, pod nim napis „GŁÓWNY SKARBNIK” i podpis. W tle napisów i godła dwie stylizowane rozety romańskie. Z lewej strony, na polu znaku wodnego kompozycja linii giloszowych. W lewym górnym rogu w układzie pionowym liczba „10”, pod nią linia, pod linią napis „DZIESIĘĆ ZŁOTYCH”. W lewym dolnym rogu oznaczenie dla niewidomych w kształcie kwadratu o wypukłych brzegach. Z prawej strony banknotu w górnej i dolnej części wyodrębnione płaszczyzny. W górnej płaszczyźnie liczba „10”, poniżej rysunek korony w owalu, wokół korony cztery liczby „10”, pod rysunkiem korony ozdobny ornament roślinny. Oznaczenie cyfrowe nominału w lewym górnym rogu, linia pod oznaczeniem, oznaczenie dla niewidomych oraz dolna płaszczyzna z prawej strony banknotu wypełnione białym ornamentem. Tło przedniej strony banknotu stanowi siatka giloszowa o przecinających się liniach w kolorach jasnozielonym, niebieskim, szaroniebieskim i żółtym. Na portrecie czerwony napis WZÓR, u dołu na czerwono WZÓR Nr 0495. Seria z numeracja zerową: AA0000000.

 

Wzór banknotu (Specimen) o nominale 10 zł, z numeracją zerową, rewers

 

Ryc. 2.  Rewers
W środkowej części wizerunek denara – monety srebrnej z okresu panowania Mieszka II. Po bokach denara fragmenty kolumn romańskich z Opactwa Benedyktynów w Tyńcu. U góry napis „NARODOWY BANK POLSKI”. Poniżej denara prostokątna płaszczyzna z ornamentu, na niej z lewej strony liczba „10”, z prawej napis „DZIESIĘĆ ZŁOTYCH”. Z lewej strony denara na tle giloszowej wstęgi rysunek korony w owalu, wokół korony cztery liczby „10”. Z prawej strony denara klauzula „BANKNOTY EMITOWANE PRZEZ NARODOWY BANK POLSKI SĄ PRAWNYM ŚRODKIEM PŁATNICZYM W POLSCE”. Poniżej rysunków korony i w tle klauzuli – kompozycja linii giloszowych układających się w liczby „10”. Z prawej strony banknotu, u góry na tle giloszowej wstęgi liczba „10” wypełniona białym ornamentem. W prawym dolnym rogu inicjały „NBP”, niżej inicjały PWPW (Państwowa Wytwórnia Papierów Wartościowych). Na polu znaku wodnego – kompozycja linii giloszowych. Przez środek banknotu biegnie czerwony napis SPECIMEN.

 

Polska, Mieszko II Lambert (1025–1031), denar bez daty, [ok. 1013–ok. 1025].

 

Ryc. 3.
Awers: szczyt świątyni zwieńczonej krzyżem, w otoku widoczny fragment zniekształconego napisu MISICO.

Rewers: krzyż prosty zakończony poprzeczkami, między jego ramionami kulki, w otoku na przedłużeniach ramion krzyża swastyki (znaku symbolizującego szczęście, pomyślność).

Srebro; 19,5 mm; 1,491 g; nr inw. C 8760.

Ten wpis został opublikowany w kategorii Aktualności. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.