O ossolińskich fotografiach i aktorce Antoninie Hoffman

Antonina Hoffman, sygn. If 238

W Dziale Sztuki Muzeum Książąt Lubomirskich, znajdującym się w strukturze Ossolineum, przechowywana jest kolekcja fotografii. Liczy ona około trzydziestu pięciu tysięcy jednostek. Chronologicznie dominują tu zdjęcia historyczne, powstałe między połową XIX w. a XX wieku. Z tego zasobnego i zróżnicowanego zbioru można wyodrębnić kilka bloków tematycznych. Najliczniejszy stanowią widoki miejsc rodzimych (szczególnie kresowych, zwłaszcza Lwowa), a także obcych, zdjęcia dawnej architektury oraz obiektów historycznych. Kolejną grupę stanowią fotografie portretowe, ukazujące postacie w atelier fotograficznych Krakowa, Lwowa, Warszawy, Wilna czy Stanisławowa. Ponadto zgromadzone fotografie prezentują ważne wydarzenia z historii Polski, m.in. szlak bojowy Legionów Polskich. Osobną, interesującą grupą są teatralia – zdjęcia przedstawiające portrety aktorskie, kostiumy, budynki teatralne oraz sceny ze spektakli. Jako przykład mogą posłużyć portrety studyjne Antoniny Hoffman – jednej z najwybitniejszych aktorek krakowskich drugiej połowy XIX w., która urodziła się i … umarła 16 czerwca.

Artystka przyszła na świat w 1842 r. w Trzebini niedaleko Wschowy. Kształciła się w Szkole Dramatycznej w Warszawie. Na scenie zadebiutowała jako siedemnastolatka 13 lutego 1859 r. w Warszawskich Teatrach Rządowych w roli Fryderyki Wagner w spektaklu „Kamień probierczy” E. Augiera i J. Sandeau. W następnym roku przeniosła się do Krakowa, gdzie początkowo mieszkała na stancji u Józefy Bendowej – matki Heleny Modrzejewskiej. Jak się okazało, na scenie krakowskiej spędziła swoje całe życie zawodowe. Jej partnerem życiowym był Stanisław Koźmian – konserwatysta, polityk, ceniony kierownik artystyczny i dyrektor teatru krakowskiego. Wraz Wincentym Rapackim (ojcem), Feliksem Bendą, Bolesławem Ładnowskim oraz Heleną Modrzejewską tworzyła wówczas najlepszy obok warszawskiego zespół teatralny na ziemiach polskich. Między Hoffmanową a Modrzejewską zrodziła się zresztą rywalizacja. Krakowscy miłośnicy teatru podzielili się na dwa obozy i prowadzili „ze sobą zapamiętałe spory, walczyli na oklaski, na ilość wywołań to jednej, to drugiej faworytki przed kurtynę, na manifestacje kwiatowe”. W 1891 r. obie artystki położyły kamień węgielny pod budowę nowego gmachu teatralnego w Krakowie – dzisiejszego Teatru im. Juliusza Słowackiego.

Antoninę Hoffman zapamiętano z wielu doskonałych ról, m.in. Lady Milford w „Intrydze i miłości” F. Schillera, Lady Makbet w „Makbecie” W. Szekspira czy Klary w „Ślubach panieńskich” A. Fredry. Szczególnie ceniła Juliusza Słowackiego jako autora dramatów. Wystąpiła m.in. jako Amelia w „Mazepie”, Idalia w „Fantazym”, a znakomite umiejętności aktorskie zaprezentowała szczególnie, grając Balladynę oraz Beatrix Cenci.

Antonina Hoffman chorowała na nowotwór. Zmarła w 1897 r. dokładnie w swoje 55 urodziny. Pochowano ją na Cmentarzu Rakowickim. Ciekawostkę stanowi fakt, że do zakończenia budowy jej grobowca, trumna z ciałem Antoniny złożona była w grobie rodziny Bendów, czyli tam, gdzie w 1909 r. pochowano Helenę Modrzejewską.

W Dziale Sztuki przechowywanych jest sześć fotografii aktorki. Chronologicznie pochodzą z lat 1868 – 1894. Ich autorami są fotografowie warszawscy (J. Kostka i Mulert oraz Karoli & Pusch) i Kasper Żelechowski (notabene uczeń Jana Matejki) z Krakowa. Większość stanowią portrety wykonane w atelier, poza jedną, owalną (anonimowego autorstwa), ukazującą Antoninę w tytułowej roli Beatrix Cenci. Szczególnie cenną fotografią jest ta, opatrzona dedykacją aktorki:

Poczciwej Paulinie
A.Hoffman
Kraków 13/6
1880

Opr. Grzegorz Polak

Ten wpis został opublikowany w kategorii Aktualności. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.