Portrety Izabeli Lubomirskiej z Czartoryskich w dniu jej urodzin

Elisabeth Vigée-Lebrun, Portret Izabeli Lubomirskiej z Czartoryskich, olej, płótno, 1793, wł. Lwowska Narodowa Galeria Sztuki

Izabela (Elżbieta) Lubomirska z Czartoryskich urodziła się 21 maja 1736 w Warszawie. Była córką Augusta Czartoryskiego i Zofii z Sieniawskich, siostrą Adama Kazimierza. Za namową ojca poślubiła dużo starszego marszałka wielkiego koronnego Stanisława Lubomirskiego (ok. 1721–1783). Po śmierci rodziców i męża Izabela, zwana księżną marszałkową, odziedziczyła ogromną fortunę – w tym majątek rodziny Sieniawskich i Dönhoffów, który pozwolił jej na prowadzenie wystawnego życia.

Izabela pochodziła ze znanego rodu, była majętna i wpływowa. Była kobietą okresu oświecenia – wiele podróżowała po Europie – od Karlsbadu po Neapol. Jej ulubionymi miejscami były europejskie stolice Paryż i Wiedeń, a pod koniec życia szczególnie lubiła przebywać w Łańcucie. Spotykała się z przedstawicielami środowisk naukowych, literackich i artystycznych, które znacząco wpłynęły na jej upodobania i zainteresowania. Była kobietą wielu pasji i talentów. Interesowała się teatrem, muzyką (grała na klawikordzie), sztuką zakładania ogrodów (założyła ogród przy rezydencji na Mokotowie), miała bogatą bibliotekę. Była w posiadaniu pałaców i rezydencji, które stale przebudowywała, uposażała i dekorowała dziełami sztuki i rzemiosłem artystycznym. Pod wpływem zięcia, Stanisława Kostki Potockiego, zainteresowała się starożytnością. Jednak przede wszystkim była miłośniczką sztuki i kolekcjonerką. Posiadała ok. 1500–2000 obrazów.

Pasję do sztuki księżna marszałkowa przekazała swojemu wychowankowi, Henrykowi Lubomirskiemu. Henryk towarzyszył Izabeli w podróżach,razem z nią bywał na europejskich dworach. Protektorka zapewniła mu nie tylko staranne, wszechstronne wykształcenie, ale i obdarzyła go kolekcją sztuki oraz majątkiem. Podobizny swego ukochanego wychowanka Izabela zamawiała w pracowniach artystów w całej Europie. Egzaltowana miłość do małoletniego Henryka stała się tematem plotek w ówczesnym towarzystwie.

Izabela chętnie angażowała się politykę, a nierzadko w intrygi. Była bliską przyjaciółką Stanisława Poniatowskiego, co nie przeszkodziło jej w spiskowaniu przeciwko niemu (afera Dagrumowej). Nie zajmowały jej natomiast sprawy Sejmu Wielkiego i Konstytucji 3 Maja, co w przyszłości będzie się jej pamiętać.

Lubomirska budziła szacunek, powszechnie ceniono jej zamiłowanie do sztuki. Jednocześnie była kapryśna i apodyktyczna. Wystawne życie oraz rozbiory Polski spowodowały znaczne uszczuplenie majątku księżnej marszałkowej. Ostatnie lata życia spędziła w Paryżu i Łańcucie. Zmarła w Wiedniu 25 listopada 1815 roku.

Na wystawie Muzeum Książąt Lubomirskich. Nie/zapomniana historia znajduje się wizerunek Izabeli Lubomirskiej z Czartoryskich autorstwa francuskiej malarki Elisabeth Vigée-Lebrun, która  była portrecistką rodów królewskich i europejskiej arystokracji. Portret Izabeli powstał w 1793 roku, kiedy przedstawiona miała już 57 lat. Wizerunek jest ewidentnie upiększony. Malarka podobno nie przyjmowała zleceń od kobiet po 40. roku życia. Jakim autorytetem musiała się zatem wyróżniać Izabela Lubomirska, że dla niej Vigée-Lebrun zrobiła wyjątek? Sam strój Izabeli nie należał do najmodniejszych w tym czasie. Na głowie ma fantazyjnie zawiązany turban gazowy, z jej prawego ramienia opada czerwony szal. W tle po lewej widoczne jest popiersie autorstwa Anne Seymour Damer przedstawiające oczywiście Henryka Lubomirskiego.

W zbiorach Zakładu Narodowego im. Ossolińskich znajdują się ponadto dwie miniatury z przedstawieniem Izabeli. Pierwsza z nich autorstwa J. Gillisa jest kopią prezentowanego na wystawie obrazu Elisabeth Vigée-Lebrun. Miniatura była czymś więcej niż wizerunkiem – w pewien sposób stanowiła materializację pamięci o portretowanej osobie. Wizerunek Izabeli wykonany na kości słoniowej okala nietypowa plecionka, a na odwrotnej stronie za owalną szybką znajduje się pudrowany pukiel – w obu przypadkach są to autentyczne włosy Lubomirskiej. Całość jest oprawiona w złotą ośmioboczną ramkę, na której zapięciu wygrawerowano słowa „Amitié – Amour”. Miniatura posiada także piękny, czerwony futerał ze złotym zameczkiem, dzięki czemu osoba portretowana mogła „towarzyszyć” właścicielowi w podróży. Druga miniatura ze zbiorów Ossolineum przedstawia Izabelę w starszym wieku i została wykonana przez wiedeńskiego artystę Carla Hummela w 1816 roku. Niezwykle interesujący jest fakt, że Izabela ponownie sportretowała się ze swoim ulubionym krewniakiem; tym razem Henryki Lubomirski pojawia się na miniaturze w formie antycznej rzeźby jako Geniusz Sławy, tak jak został przedstawiony na portrecie Vigée-Lebrun z 1793 roku.

 

 

Opracowanie: Emilia Kłoda, Hanna Kuś-Joachimiak, Dział Sztuki Muzeum Książąt Lubomirskich w Zakładzie Narodowym im. Ossolińskich

Ten wpis został opublikowany w kategorii Zbiory. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.