Zakończenie realizacji I etapu zadania „Konserwacja najwartościowszych rękopisów ze zbiorów Ossolineum”

Zakończenie I etapu zadania
(informacja o realizacji II etapu)

Zgodnie z umową, dnia 4 listopada odbyła się w Warszawie komisja odbioru po konserwacji rękopisów przewidzianych do realizacji w roku 2013. W spotkaniu w pracowni konserwatorskiej Firmy Gorek Restauro uczestniczyli: ze strony konsorcjum – konserwatorki mgr Monika Karwowska-Gorek i mgr Hanna Machaj, ze strony Ossolineum – mgr Małgorzata Grocholska, Elżbieta Ostromęcka i Katarzyna Kroczak oraz rzeczoznawcy Maria Woźniak i Mirosława Wojtczak. Komisja stwierdziła, że prace zostały wykonane prawidłowo, zgodnie z przyjętymi założeniami i programem konserwatorskim, na wysokim poziomie pod względem merytorycznym i artystycznym. Obiekty w pudłach ochronnych wróciły do Działu Rękopisów i są obecnie przechowywane w klimatyzowanym magazynie. W tym samym dniu Pracowni Gorek Restauro przekazano pozostałych 6 rękopisów konserwacja, których przewidziana jest w drugim etapie prac w roku 2014.

zakonczenie3

Spotkanie w pracowni konserwatorskiej Firmy Gorek Restauro

zakonczenie1

Spotkanie w pracowni konserwatorskiej Firmy Gorek Restauro

 


zakonczenie2

Spotkanie w pracowni konserwatorskiej Firmy Gorek Restauro

 


Starsze informacje

Dnia  1 października 2013 roku w siedzibie firmy Gorek Restauro w Warszawie odbyła się kolejna komisja konserwatorska.

Uczestniczyli w niej: ze strony konsorcjum – konserwatorki mgr Monika Karwowska-Gorek i mgr Hanna Machaj, ze strony Ossolineum – mgr Małgorzata Grocholska oraz rzeczoznawca mgr Maria Woźniak.

Na spotkaniu omówione zostały zagadnienia konserwatorskie związane z realizacją zadania. Każdy z ośmiu poddawanych obecnie konserwacji rękopisów został szczegółowo omówiony. Wykonawcy przedstawili wpływ kąpieli na poprawę zarówno pH papieru, obniżenie zawartości jonów żelaza w atramentach. Jednocześnie stwierdzono, że sam atrament nie uległ osłabieniu w pełni zachowując swoją strukturę. Wygląd kart po konserwacji jest w pełni zadowalający. Omówiono zagadnienia związane z właściwym doborem materiałów introligatorskich koniecznych do oprawy poszytów  z rękopisami Juliusza Słowackiego oraz do wykonania  pudeł  i futerałów służących do przechowywania obiektów. Ustalono, że zgodnie z harmonogramem komisja odbioru obiektów po konserwacji odbędzie się w ostatnich dniach listopada br.

W załączeniu zdjęcia z komisji.

Rękopis Julisza Słowackiego po kąpielach

Rękopis Julisza Słowackiego po kąpielach

Ocena procesu kąpieli rękopisu

Ocena procesu kąpieli rękopisu


Omawianie efektów zakończonej konserwacji kart rękopisów Juliusza Słowackiego

Omawianie efektów zakończonej konserwacji kart rękopisów Juliusza Słowackiego

 


mkidnW latach 2013-2014 Zakład Narodowy im. Ossolińskich dzięki dofinansowaniu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego realizować będzie zadanie Konserwacja najwartościowszych rękopisów ze zbiorów Ossolineum w ramach programu Dziedzictwo kulturowe, priorytet 2 – Wspieranie działań muzealnych.

Ossolińskie zbiory rękopiśmienne należą do największych i najbardziej wartościowych w Polsce. W ramach przedsięwzięcia poddane zostaną konserwacji najcenniejsze rękopisy współtworzące dziedzictwo narodowe. Są to autografy najwybitniejszych pisarzy polskich, m.in. Król Duch Juliusza Słowackiego, Potop Henryka Sienkiewicza, Zemsta Aleksandra Fredry oraz Transakcyja wojny chocimskiej Wacława Potockiego, jeden z najcenniejszych zabytków literackich XVII w. Osobny zespół tworzą dokumenty historyczne, materiały źródłowe do dziejów politycznych Polski, w tym także autografy polskich królów i innych wybitnych postaci.

Wytypowane do programu czternaście obiektów rękopiśmiennych wymaga pilnej interwencji konserwatorów papieru. Dziewiętnastowieczne rękopisy literackie są narażone na postępującą autodestrukcję – napisane zostały atramentami żelazowo-galusowymi lub barwnymi (nieodpornymi na wodę i światło) na papierach obecnie w dużej mierze zakwaszonych. Trzy z rękopisów Słowackiego poddane były w latach osiemdziesiątych XX w. nieprawidłowej konserwacji z zastosowaniem substancji chemicznych, które okazały się bardzo szkodliwe dla zabytkowego papieru. Niewłaściwy montaż kart spowodował ich silną deformację i nieprawidłowe naprężenia, które trzeba zniwelować.

Część rękopisów została poddana zabiegom konserwatorskim w 2010 r., dofinansowanym ze środków Mechanizmu Finansowego EOG oraz NMF. Obecnie dzięki funduszom uzyskanym z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego uda się zakończyć proces konserwacji wszystkich autografów Słowackiego z ossolińskiej kolekcji.
Przeznaczony do prac konserwatorskich zbiór autografów, dokumentów i listów datowanych od XVI do XIX w. również znajduje się w bardzo złym stanie. Zniszczenia mikrobiologiczne spowodowały osłabienie papieru i powstanie licznych uszkodzeń mechanicznych.

W 2013 r. zgodnie z harmonogramem zostaną wykonane prace konserwatorskie przy ośmiu woluminach:

  1. Juliusz Słowacki, Król-Duch. Rapsod 1-szy. Tzw. rękopis pierwszy poematu, sygn. 4736/I.
  2. Juliusz Słowacki, Genesis z Ducha. Modlitwa. Redakcja ostateczna poematu, List do Rembowskiego oraz dziennik z lat 1847-1846, sygn. 4738/I.
  3. Juliusz Słowacki, tzw. Wykład Nauki, sygn. 4739/II.
  4. Juliusz Słowacki, tzw. List Apostolski, sygn. 4741/II.
  5. Juliusz Słowacki, Dwa listy do Adama Jerzego Czartoryskiego. sygn.4742/III.
  6. Juliusz  Słowacki, Raptularz. Zapiski dzienne i wiersze z lat 1843-1849, sygn. 4743/I.
  7. Wacław Potocki, Transakcyja wojny chocimskiej…, 1670, sygn. 1822/II.
  8. Henryk Sienkiewicz, Potop. T. 1, sygn. 5152/II.

W 2014 r. zakonserwowane zostaną pozostałe rękopisy:

  1. Henryk Sienkiewicz, Nowele, dramaty, listy z podróży, wiersze, sygn. 12442/II.
  2. Aleksander Fredro, Zemsta. Komedia w czterech aktach wierszem, sygn. 7151/III.
  3. Autografy królów polskich oraz monarchów obcych z lat 1460-1838 (m.in. Kazimierza Jagiellończyka, Aleksandra Jagiellończyka, Zygmunta I Starego, Zygmunta Augusta, Stefana Batorego, Jana II Kazimierza, Jana III Sobieskiego, Karola X Gustawa, cesarza Józefa II, cara Aleksandra I), sygn. 5256/III.
  4. Zbiór autografów, listów i dokumentów z lat 1568-1861 (m.in. J. Chreptowicza, S. Czarnieckiego, J.H. Dąbrowskiego, J. Kilińskiego, J. Poniatowskiego, P. Skargi, J. Słowackiego, J. Wybickiego), sygn. 5257/III.
  5. Zbiór autografów królewskich i innych z lat 1612-1818 (m.in. Zygmunta III Wazy, Władysława IV, Ludwika XIV, Jana III Sobieskiego), sygn. 5972/II.
  6. Zbiór autografów w postaci listów i wierszy różnych osób z lat 1645-1877 (m.in. J.W. Bandtkiego, J. K. Branickiego, H. Brühla, K. Kniaziewicza, K. Lipińskiego, A. Michaux (Mirona), L. Mierosławskiego, K.L. Sapiehy, S. Staszica, J. Zajączka), sygn. 5427/III.

Zakończenie realizacji zadania nastąpi w roku 2014. Z tej okazji będzie przygotowana wystawa dokumentująca przeprowadzone prace konserwatorskie oraz dwudniowa sesja naukowa poświęcona konserwacji zabytków rękopiśmiennych. Zostanie zaprezentowany rozwój badań dotyczących destrukcji podłoża (pod wpływem m. in. kwaśnych atramentów oraz barwników miedziowych), analizy współczesnych barwnych atramentów i innych materiałów piśmienniczych, problemów związanych z ich wzmacnianiem, zabezpieczaniem oraz doborem właściwych metod konserwatorskich.

Łączny koszt zadania realizowanego w trybie dwuletnim wyniesie 241 600,34 zł brutto.

Do maja br. zrealizowano następujące punkty harmonogramu:

  • Przeprowadzona została dezynfekcja zespołu obiektów poddanych konserwacji w komorze fumigacyjnej Zakładu Narodowego im. Ossolińskich.
  • Ogłoszono i rozstrzygnięto przetarg na przeprowadzenie konserwacji rękopisów.
  • W wyniku postępowania przetargowego wyłoniony został wykonawca prac – konsorcjum: lider konsorcjum – Gorek Restauro Sp. z o.o. spółka komandytowa, Warszawa; partner – Konserwacja Papieru i Dzieł Sztuki Hanna Machaj, Warszawa. Umowa z Wykonawcą podpisana została 5 kwietnia 2013 r.
  • Dnia 17 kwietnia 2013 r. przekazano do siedziby wykonawcy pierwszą partię rękopisów.
  • Dnia 10 maja 2013 r. odbyła się pierwsza komisja konserwatorska z udziałem  wykonawców (Monika Karwowska-Gorek i Hanna Machaj), rzeczoznawców (Mirosława Wojtczak i Maria Woźniak) oraz przedstawicieli Ossolineum (Małgorzata Grocholska i Katarzyna Kroczak), której celem było przedyskutowanie zagadnień związanych z programami prac konserwatorskich ze szczególnym uwzględnieniem kwestii związanych z odkwaszaniem papieru oraz stabilizacją atramentów.

Poniżej przedstawiono zdjęcia z przekazania obiektów do konserwacji, pierwszej komisji rzeczoznawców oraz rękopisów wybranych do konserwacji w I etapie realizacji projektu


Prace przygotowawcze

Przekazanie rękopisów do konserwacji, Warszawa 17.04.2013 r.

Przekazanie rękopisów do konserwacji, Warszawa 17.04.2013 r.

I komisja z udziałem rzeczoznawców, Warszawa 10.05.2013 r.

I komisja z udziałem rzeczoznawców, Warszawa 10.05.2013 r.


Prezentacja na komisji rzeczoznawców wyników badań rękopisów przed konserwacją.

Prezentacja na komisji rzeczoznawców wyników badań rękopisów przed konserwacją.

Omawianie programów konserwatorskich poszczególnych obiektów

Omawianie programów konserwatorskich poszczególnych obiektów


Wacław Potocki, Transakcyja wojny chocimskiej…, 1670, sygn. 1822/II

Karty rękopisu przed konserwacją. Widoczne deformacje i zabrudzenia klejem

Karty rękopisu przed konserwacją. Widoczne deformacje i zabrudzenia klejem

Zdjęcie kart w świetle UV.

Zdjęcie kart w świetle UV.


Zdjęcie mikroskopowe atramentu

Zdjęcie mikroskopowe atramentu


Juliusz Słowacki, Król-Duch. Rapsod 1-szy. Tzw. rękopis pierwszy poematu, sygn. 4736/I.

Oryginalna oprawa rękopisu przed konserwacją

Oryginalna oprawa rękopisu przed konserwacją

Karty rękopisu przed konserwacją

Karty rękopisu przed konserwacją


Zdjęcie mikroskopowe atramentu

Zdjęcie mikroskopowe atramentu

Zdjęcie mikroskopowe atramentu

Zdjęcie mikroskopowe atramentu


Juliusz Słowacki, Genesis z Ducha. Modlitwa. Redakcja ostateczna poematu,
List do Rembowskiego oraz dziennik z lat 1847-1846, sygn. 4738/I.

Oryginalna oprawa rękopisu przed konserwacją

Oryginalna oprawa rękopisu przed konserwacją

Karty rękopisu przed konserwacją

Karty rękopisu przed konserwacją


Juliusz Słowacki, tzw. Wykład Nauki, sygn. 4739/II.

Oprawa rękopisu przed konserwacją

Oprawa rękopisu przed konserwacją

Silne deformacje kart rękopisu. Stan przed konserwacją

Silne deformacje kart rękopisu. Stan przed konserwacją


Karta rękopisu w świetle UV

Karta rękopisu w świetle UV

Zdjęcie mikroskopowe atramentu. Widoczne tzw. wżery atramentowe

Zdjęcie mikroskopowe atramentu. Widoczne tzw. wżery atramentowe


Juliusz Słowacki, tzw. List Apostolski, sygn. 4741/II

Oprawa rękopisu przed konserwacją

Oprawa rękopisu przed konserwacją

Karty rękopisu przed konserwacją

Karty rękopisu przed konserwacją


Zdjęcie mikroskopowe pokazujące wykruszenia atramentu

Zdjęcie mikroskopowe pokazujące wykruszenia atramentu


Juliusz Słowacki, Dwa listy do Adama Jerzego Czartoryskiego. sygn.4742/III 

Oprawa rękopisu przed konserwacją

Oprawa rękopisu przed konserwacją

Deformacje kart rękopisu przed konserwacją

Deformacje kart rękopisu przed konserwacją


Juliusz  Słowacki, Raptularz. Zapiski dzienne i wiersze z lat 1843-1849, sygn. 4743/I

Oryginalna oprawa rękopisu przed konserwacją

Oryginalna oprawa rękopisu przed konserwacją

Karty rękopisu przed konserwacją. Widoczne liczne, podklejone, uszkodzenia mechaniczne. Stan przed konserwacją

Karty rękopisu przed konserwacją. Widoczne liczne, podklejone, uszkodzenia mechaniczne. Stan przed konserwacją


Karta z rysunkiem J. Słowackiego zabezpieczona przekładką z bibułki. Stan przed konserwacją

Karta z rysunkiem J. Słowackiego zabezpieczona przekładką z bibułki. Stan przed konserwacją

Zdjęcie kart w świetle UV

Zdjęcie kart w świetle UV


Henryk Sienkiewicz, Potop. T. 1, sygn. 5152/II

Karta 1. Rękopisu przed konserwacją

Karta 1. Rękopisu przed konserwacją

Karty rękopisu przed konserwacją, widoczne deformacje i uszkodzenia mechaniczne arkuszy

Karty rękopisu przed konserwacją, widoczne deformacje i uszkodzenia mechaniczne arkuszy


Ten wpis został opublikowany w kategorii Archiwum Aktualności i oznaczony tagami , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.