Śmierć cesarza, czyli schyłek Galicji

Śmierć władcy nie zawsze stanowiła w przeszłości datę graniczną w dziejach danego kraju. Bywały jednak takie zmiany na tronach, które miały charakter przełomowy, wpisując się w ważne dla ogółu wydarzenia – jedne oznaczające koniec, inne początek nowych zjawisk. Tak właśnie stało się w przypadku cesarza Franciszka Józefa I, którego zgon nastąpił 21 listopada 1916 r. (w bieżącym miesiącu przypada więc rocznica). Jego następca, Karol I, okazał się panującym już tylko dwa lata ostatnim cesarzem z dynastii Habsburgów.

Wraz z odejściem Franciszka Józefa dobiegła końca cała epoka. Złożył się na to nie tylko fakt długiego panowania (1848-1916), ale przede wszystkim skala przeobrażeń, jakim uległa wówczas XIX-wieczna Europa, a zwłaszcza rządzona przez niego monarchia. Był to przecież czas narodzin i umocnienia się monarchii konstytucyjnej, przekształcenia całego państwa w Austro-Węgry, zaś na arenie międzynarodowej przegrana z Prusami o prymat w walce o zjednoczenie Niemiec, zacieśnienie sojuszu z Niemcami w ramach Trójprzymierza i wejście u ich boku w I wojnę światową, w wyniku której nastąpił koniec cesarstwa i rozpad jego terytorium na niepodległe państwa.

Na ziemiach polskich okres rządów Franciszka Józefa zaznaczył się głównie za sprawą autonomii Galicji i swobód narodowych, jako fenomenu specyficznego dla okresu zaborów. To właśnie pamięć o tym sprawiła, iż wiele lat później, kiedy bezpośrednie doświadczenie życia w Galicji odchodziło w coraz bardziej odległą przeszłość, w części polskiego społeczeństwa zaczął narastać swoisty sentyment do ówczesnej rzeczywistości, stwarzając podwaliny pod – nie przez wszystkich wyznawany – swoisty mit Galicji.

W zbiorach kartograficznych Biblioteki Ossolineum występują liczne mapy Galicji, obrazujące ów obszar poczynając od początków jego funkcjonowania w czasach po pierwszym i trzecim rozbiorze (1772 r., 1795 r.), aż po końcowe lata istnienia podczas I wojny światowej. Przyjrzyjmy się trzem opracowaniom, odnoszącym się w swej treści do czasów Franciszka Józefa. Pierwsza z nich to austriacka mapa pocztowa i drogowa Galicji autorstwa R.A. Schulza, opublikowana przez wydawnictwo Artaria w Wiedniu w 1889 r. Ukazany tu fragment pozwala dostrzec nie tylko niewielki plan Lwowa w dolnej części, lecz także pełny tytuł mapy, uwzględniający kompletną, ukształtowaną już wcześniej tytulaturę zobrazowanych terytoriów, czyli: Galicji i Lodomerii, (księstw) Oświęcimia, Zatoru i Krakowa oraz kraju koronnego Bukowiny. Drugą pozycją jest mapa komunikacyjna Galicji i Bukowiny opracowana przez inżyniera Samuela Kornmana, a wydana przez Księgarnię H. Altenberga we Lwowie w 1906 r. Obie przypominają o ważnym fakcie, że czasy, kiedy powstały, były epoką szybkiego rozwoju cywilizacyjnego, w tym również komunikacji z koleją na czele. Jednocześnie ukazują też podziały polityczno-administracyjne kraju. Trzeci z prezentowanych obiektów to jeden z najnowszych nabytków w zbiorach ossolińskiego Działu Kartografii. Jest to atlas historyczny Galicji, opracowany przez Mariusza Paździorę, wydany przez Miejską Bibliotekę Publiczną w Chrzanowie w 2021 r. Stanowi przykład aktualnego opracowania poświęconego historii omawianej krainy, uwzględniającego szeroki zakres zagadnień: politycznych, społecznych, gospodarczych i kulturalnych.

 

Ten wpis został opublikowany w kategorii Aktualności. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.