Archiwa tagu: katalog

Odnalazł się przedwojenny katalog kartkowy ZNiO

Podczas przenoszenia zbiorów z Kościoła Jezuitów pracownicy Działu Rękopisów Lwowskiej Narodowej Naukowej Biblioteki Ukrainy im. W. Stefanyka natrafili na zbiór rękopiśmiennych materiałów, które są bezpośrednio związane z działalnością Zakładu Narodowego im. Ossolińskich. Odnalazł się bowiem przedwojenny katalog kartkowy Ossolineum, który do tej pory uznawano za utracony. Katalog składa się z 402 pudeł katalogowych i 625 powiązanych sznurkiem paczek z kartami katalogowymi.

Po odkurzeniu, wyczyszczeniu, zbadaniu zawartości katalogu oraz jego wstępnym uporządkowaniu skompletowano 486 pudeł katalogu alfabetycznego ZNiO (około 388 800 kart) oraz 90 pudeł katalogu rzeczowego, inaczej realnego (około 72 000 kart).

Katalog alfabetyczny druków zwartych ZNiO w momencie jego włączenia do zbiorów lwowskiej filii Biblioteki Akademii Nauk ZSRR dnia 14 lutego 1940 roku składał się z dwóch części: katalogu druków polskich i obcych. W chwili odnalezienia obie części były już połączone w jeden katalog – prace nad jego scaleniem, a także włączeniem innych zbiorów, m.in. Biblioteki Pawlikowskich, zostały rozpoczęte w czasie wojny. Katalog był podobno używany w Bibliotece im. Stefanyka do 1958 roku. Okoliczności jego przeniesienia do Kościoła oo. Jezuitów nie są znane.

Odnaleziony katalog kartkowy stanowi nie tylko cenne źródło pozwalające na rekonstrukcję przedwojennego księgozbioru Zakładu Narodowego, ale jest także świadkiem historii Ossolineum jako instytucji – kilka pudeł nosi ślady po kulach pochodzących z ostrzału i bombardowania Lwowa przez wojska sowieckie w maju 1944 roku. Na odrestaurowanych kartach katalogowych widnieje pieczątka „bombardowanie 2. V. 1944”.

_

Opublikowano Aktualności | Otagowano , | Możliwość komentowania Odnalazł się przedwojenny katalog kartkowy ZNiO została wyłączona

Katalog monet jagiellońskich 1454-1501

W roku 2013 ukazał się Katalog monet polskich w zbiorach Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, tom 2: Monety jagiellońskie 1454-1501 autorstwa Elżbiety Baran.


Praca stanowi kontynuację wydanych przez Gabinet Numizmatyczno-Sfragistyczny katalogów obejmujących średniowieczne monety polskie i obce.

Publikacja obejmuje 1269 monet emisji Władysława III Warneńczyka (1434-1444), Kazimierza IV Jagiellończyka (1447-1492) oraz Jan I Olbrachta (1492-1501). Odrębną grupę stanowią szelągi i fenigi Prus Królewskich. Są to monety bite z imieniem Kazimierza Jagiellończyka i emisje beznapisowe bite do 1501 roku i później.

Do katalogu włączone zostały także trzy denary Władysława Jagiełły (1386-1434), które winne zmieścić się w pierwszym tomie katalogu o monetach średniowiecznych w Polsce (E. Baran, Katalog monet polskich w zbiorach Zakładu Narodowego imienia Ossolińskich, tom 1: Średniowieczne monety polskie, śląskie i pomorskie, Wrocław 1998), a które rozpoznane zostały wśród ponad tysiąca monet przy okazji badań nad drugą częścią pracy. Denary Władysława Jagiełły są interesującą monetą, nie tak bardzo powszechną i często trudną do zidentyfikowania. Stąd decyzja o umieszczeniu tych monet w końcowej części katalogu.

W katalogu klasyfikacja monet, ich układ typograficzny, chronologia,    oparte zostały przede wszystkim na ustaleniach naukowych  Stanisławy Kubiak (1926-2005) , nieżyjącej już zasłużonej badaczki monet jagiellońskich.  Jednak dzięki nowym odkryciom archeologicznym związanym z monetami jagiellońskimi  dawne ustalenia w poważnym stopniu zostały  zweryfikowane przez  prof. Borysa Paszkiewicza.

We Wstępie do katalogu znajdują się informacje dotyczące historii monet jagiellońskich w schyłkowym okresie średniowiecza, oparte na archiwaliach lwowskich i wrocławskich.  Wstęp do katalogu został przetłumaczony na język angielski. Katalog zawiera wykaz literatury, archiwaliów oraz skrótów.

okladka_malaZasadniczy człon publikacji  stanowi tabelaryczny katalog kolejnych monet, z ich opisem, danymi metrologicznymi  oraz proweniencją. Należy podkreślić, że w przypadku zbiorów ossolińskich, zwracamy uwagę na te pochodzenia lwowskiego i te, które pozyskane zostały w okresie wrocławskim. Do katalogu zostały  włączone monety z kolekcji znakomitych darczyńców ZNiO: Stanisława Garczyńskiego z USA i Jana Nowaka-Jeziorańskiego.

Końcowa część katalogu zawiera indeksy: osobowy i metryk znaleziskowych, konkordancję numerów inwentarza, które  towarzyszą obiektom i numerów katalogu, co ułatwia dotarcie do poszukiwanej monety.

Katalog zamykają Tablice, na które składają się fotografie wszystkich obiektów objętych tą publikacją.

Sam okres późnego średniowiecza w mennictwie polskim jest specyficzny i trudny. Denarki jagiellońskie wydają się na pierwszy rzut oka  identyczne, na dodatek pozbawione napisów. Mamy tutaj jednak do czynienia z wieloma typami monet z koroną na awersie , symbolem władzy i orłem polskim na rewersie, godłem Rzeczypospolitej (Władysław Warneńczyk). W przypadku emisji  Kazimierza Jagiellończyka denarki nie tylko zmieniają awers i rewers, bo tutaj na pierwszy plan wysuwa się orzeł a nie korona, a na dodatek pod koroną widnieje znak – kółko, który jeszcze do niedawna kwalifikował te monety do emisji Jana Olbrachta. Półgrosze jagiellońskie to moneta bardziej czytelna.  Na awersach monet widnieje orzeł polski oraz imię władcy (MONETA KAZIMIRI)  oraz korona na rewersie  z napisem: REGIS POLONIE (króla Polski).

Niezwykłe ciekawe są brakteaty miejskie (fenigi brakteatowe), z herbami Torunia, Elbląga i Gdańska – jednostronne  nieme monety, bez jakichkolwiek napisów. W zbiorach Ossolineum moneta ta występuje  w niewielu egzemplarzach.

Szelągi Prus Królewskich, toruńskie, elbląskie czy gdańskie zaciekawią na pewno ogromną liczbą znaków w napisach legendy oraz rozpoznawalnymi herbami miast pruskich.

Takie były monety w czasach panowania Władysława Warneńczyka, Kazimierza Jagiellończyka i Jana Olbrachta. Bracia Jagiellonowie bili masowo drobną monetę potrzebną  na zaciąg wojsk, był to bowiem okres nieustannego wikłania się w wojny o tron czeski i koronę węgierską.

Nie znajdziemy w tym katalogu efektownych monet –  talarów i dukatów. Pełnowartościowe  monety w numizmatyce polskiej pojawią się dopiero za ostatnich Jagiellonów.

Z pewnością można polubić te denarki i półgrosze,  bo prawdą jest, że „podobna jest moneta nasza do urodnej panny”.

Katalog monet jagiellońskich jest starannie wydany i stanowi przyjazny i  uporządkowany  wykaz numizmatów, przydatny w odszukiwaniu  interesujących czytelnika  zabytków, jednak jego lektura wymaga pewnego przygotowania numizmatycznego.

Każda publikacja zyskuje, gdy pracuje nad nią zespól ludzi, których  wysiłek wieńczy dzieło. Znakomite fotografie wykonane przez Andrzeja Niedźwieckiego dodają na pewno walorów tej pracy.  Bardzo dobre tłumaczenie Wstępu na język angielski autorstwa Anny Kineckiej być może przybliży monetę polską i historię zbiorów ossolińskich szerszej publiczności. Trzeba docenić także pracę Piotra Kaweckiego, który zajął się projektem typograficznym i przygotowaniem katalogu do druku. Jest autorem przejrzystej tabelki,  był także bardzo pomocny przy  projektowaniu niezliczonych znaczków mincerskich, niezbędnych przy tego typu pracach. Niektóre monety wymagały zabiegów konserwatorskich, znakomicie wywiązał się z tego zadania  Mariusz Jaskulski. Z wyczuciem plastycznym ładnie zaprojektowała okładkę Danuta Błahut-Biegańska. Nad całością prac czuwała Stanisława Trela jako redaktorka katalogu. Merytoryczną opiekę roztoczył na tym katalogiem prof.  dr hab. Borys Paszkiewicz (Uniwersytet Wrocławski). W ten sposób powstał największy pod względem ilościowym katalog denarów jagiellońskich w Polsce.

Katalog dostępny jest w naszej księgarni internetowej.


Przykłady monet jagiellońskich

Denar Władysława Warneńczyka  (awers)

Denar Władysława Warneńczyka (awers)

Denar Władysława Warneńczyka  (rewers)

Denar Władysława Warneńczyka (rewers)


Denar Kazimierza Jagiellończyka (awers)

Denar Kazimierza Jagiellończyka (awers)

Denar Kazimierza Jagiellończyka (rewers)

Denar Kazimierza Jagiellończyka (rewers)


Półgrosz Kazimierza Jagiellończyka (awers)

Półgrosz Kazimierza Jagiellończyka (awers)

Półgrosz Kazimierza Jagiellończyka (rewers)

Półgrosz Kazimierza Jagiellończyka (rewers)


Półgrosz Jana Olbrachta (awers)

Półgrosz Jana Olbrachta (awers)

Półgrosz Jana Olbrachta

Półgrosz Jana Olbrachta (rewers)


Brakteat toruński

Brakteat toruński

Brakteat elbląski

Brakteat elbląski


Szeląg toruński Prus Królewskich (awers)

Szeląg toruński Prus Królewskich (awers)

Szeląg toruński Prus Królewskich (rewers)

Szeląg toruński Prus Królewskich (rewers)


Szeląg elbląski  Prus Królewskich (awers)

Szeląg elbląski Prus Królewskich (awers)

Szeląg elbląski  Prus Królewskich (rewers)

Szeląg elbląski Prus Królewskich (rewers)


Opublikowano Aktualności, Wydawnictwo | Otagowano , , | Możliwość komentowania Katalog monet jagiellońskich 1454-1501 została wyłączona