Historia

Oficyna wydawnicza ZNiO

28 VI 1827 r. – ukazał się dekret zezwalający Zakładowi Narodowemu im. Ossolińskich we Lwowie na posiadanie drukarni i litografii oraz na tłoczenie rządowych druków galicyjskich i bukowińskich.

1828 r. – ks. Franciszek Siarczyński, pierwszy dyrektor Zakładu, zapoczątkował działalność wydawniczą Ossolineum opublikowaniem w oficynie Józefa Schnaydera pierwszego numeru „Czasopisma Naukowego Księgozbioru Publicznego im. Ossolińskich”.

X 1832 r. – Konstanty Słotwiński, kolejny dyrektor Zakładu, uruchomił drukarnię i zaczął publikować prace naukowe w oparciu o zbiory ossolińskie oraz prace zlecone. Wydawał także tajne druki konspiracyjne – nielegalne pisma, broszury, ulotki i odezwy patriotyczne oraz pieśni.

17 IV 1834 r. – za druk nielegalnych pism i propagandę rewolucyjną opieczętowano drukarnię i zamknięto czytelnię. Dyrektor Słotwiński skazany został w 1837 r. na dwanaście lat ciężkiego więzienia i wywieziony do twierdzy Kufstein w Austrii. Ostatecznie spędził tam sześć lat. Specjalnym rozporządzeniem skonfiskowano wszystkie wcześniej wydane druki. Zakład Narodowy im. Ossolińskich do chwili aresztowania dyrektora Słotwińskiego wydał nakładem własnym i częściowo we własnej drukarni 130 tytułów książek w 142 woluminach oraz 2 tytuły czasopism o łącznej liczbie 1031 arkuszy wydawniczych, a wśród nich 88 tytułów książek i jedno czasopismo o treści patriotycznej.

1841 r. – Adam Kłodziński, kolejny dyrektor ZNiO, uzyskał zezwolenie na wznowienie, zawieszonego w 1834 r., „Czasopisma Naukowego od Zakładu Narodowego im. Ossolińskich wydawanego”. K. Słotwiński przed aresztowaniem zdążył wydrukować zeszyt 1 oraz częściowo zeszyt 2 i 3 za 1834 rok. Brakujące strony zeszytów 2 i 3 oraz zeszyt 4 zredagował Kłodziński z materiałów pozostawionych przez poprzednika.

9 X 1847 r. – uzyskano pozwolenie na ponowne uruchomienie drukarni.

1850 – 1876 – dyrektorem Zakładu Narodowego im. Ossolińskich był August Bielowski. Za jego dyrektury opublikowano skomplikowane pod względem edytorskim wydawnictwa: uaktualnioną i poprawioną, liczącą 6 tomów, reedycję Słownika języka polskiego S. B. Lindego (1854-1861) oraz składające się także z 6 tomów Monumenta Poloniae Historica (1864-1884), drukowane w językach i alfabetach oryginałów z tłumaczeniami.

22 II 1878 r. – Ossolineum zawarło dziesięcioletni kontrakt na produkcję i sprzedaż podręczników szkolnych. Kontrakt ten przedłużano systematycznie do 1918 roku.

25 XI 1920 r. – ze spadkobiercami Henryka Sienkiewicza podpisano umowę, na mocy której Zakład Narodowy im. Ossolińskich uzyskał na 20 lat wyłączne prawo wydawania wszystkich dzieł pisarza. Zapoczątkowano w ten sposób cykl edycji dzieł klasyków literatury polskiej w opracowaniu i pod redakcją wybitnych uczonych polskich.  W 1938 podobną umowę podpisano z rodziną Władysława Reymonta.

1924 r. – Zakład Narodowy im. Ossolińskich zdecydował się na publikowanie własnym nakładem wznowionego „Przewodnika Bibliograficznego”, którego ukazywanie się przerwała I wojna światowa. Ossolineum wydało 5 roczników czasopisma.

1926 r. – Wydawnictwu podporządkowane były: dwie drukarnie, introligatornia, oddziały Wydawnictwa w Warszawie i w Krakowie oraz składy główne prowadzone na warunkach komisu przez inne instytucje wydawniczo-księgarskie w Poznaniu, Wilnie i Lublinie.

Pierwszym dyrektorem (do 1927) był Alfred Tęczarowski, który już od 1920 kierował finansami Wydawnictwa. Jego zasługą jest rozbudowanie firmy i zainicjowanie wielu serii wydawniczych. Po nim (aż do aresztowania w X 1939) oficyną kierował Antoni Lewak, który przede wszystkim wzmocnił i ustabilizował jej sytuację finansową, rozszerzył też ofertę wydawniczą.

1928 r. – obchodzono jubileusz stulecia działalności Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Lwowie. Ważną pozycją w dorobku wydawniczym stały się edycje jubileuszowe, poświęcone dziejom i historii Ossolineum, takie jak: W. Bruchnalski Zakładu Narodowego im. Ossolińskich ustawy, przywileje i rzeczy jego dziejów dotyczące, Lwów 1927, A. Fischer Zakład Narodowy im. Ossolińskich. Zarys dziejów, Lwów 1927, B. Gubrynowicz Józef Maksymilian Ossoliński. Człowiek i pisarz, Lwów 1928, T. Mańkowski Dzieje gmachu Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, Lwów 1927.

VII 1933 r. – nową pozycją wydawniczą stała się seria Biblioteka Narodowa, odkupiona od Krakowskiej Spółki Wydawniczej. Tomiki serii ukazują się nakładem ZNiO do dziś.

1 IX 1939 r. – po wybuchu II wojny światowej cały plan gospodarczy Wydawnictwa, związany ze sprzedażą podręczników szkolnych, załamał się. Ograniczenia w prowadzeniu działalności poligraficznej i księgarskiej spowodowały redukcję personelu. Zapasy papieru znalazły się w dyspozycji Państwowego Wydawnictwa Książek Szkolnych, a magazyny przejęły częściowo władze sowieckie.

11 XI 1939 r.– kierownictwo Wydawnictwa postanowiło złożyć w Bibliotece akta archiwalne, księgi buchalteryjne i rękopisy niewydanych prac, a w Muzeum im. Lubomirskich – materiał ilustracyjny do książek.

21 I 1940 r. – Ukraińska Akademia Nauk przejęła cały majątek Wydawnictwa, co spowodowało zniszczenie wyposażenia oraz skierowanie na przemiał prawie wszystkich polskich podręczników.

8 VI 1945 r. – ciężar prac nad restytuowaniem Wydawnictwa przejął dotychczasowy Oddział w Krakowie, gdzie powołano do życia Wydawnictwo ZNiO. Pierwszą publikację wydano w maju 1946 r. Był to Zarys nowszej literatury ludowej S. Pigonia.

III 1947 r. – reaktywowane we Wrocławiu 10 XI 1946 r. Towarzystwo Przyjaciół Ossolineum otrzymało pełnomocnictwa do zarządzania całym ossolińskim mieniem i podjęło decyzję o przeniesieniu działalności wydawniczej Zakładu do Wrocławia.

1 VII 1947 r. – Wydawnictwo Ossolineum rozpoczęło działalność we Wrocławiu. Oficyną kierował do 1953 r. Julian Pelc (w l. 1953-72 wicedyrektor Wydawnictwa).

Pierwszą siedzibą była kamienica przy pl. Solnym 13, wydzierżawiona Zakładowi za symboliczną złotówkę rocznie, przez Bibliotekę Uniwersytecką. W Krakowie pozostała księgarnia firmowa oraz ekspozytura (filia) – redakcja serii „Biblioteka Narodowa”, kierowana przez Jana Hulewicza.

W 1947 ukazało się 6 edycji ossolińskich z Wrocławiem jako miejscem wydania, m. in.  Młoda Polska. Wybór poezyj w opr. T. Boya-Żeleńskiego („Biblioteka Narodowa” seria I nr 125).

1 I 1950 r.  –  powołanie w Krakowie formalnego Oddziału Wydawnictwa pod kierownictwem Feliksa Pieczątkowskiego. Oddział, w którym pozostała nadal redakcja serii Biblioteka Narodowa, realizował znaczną część planu oficyny (w roku 1951 było to 25%). Istniał do 1983 r.

1953 r. – Rada Ministrów podjęła 10 I uchwałę numer 36/53 w sprawie wcielenia Zakładu Narodowego im. Ossolińskich z dniem 1 VII 1953 w strukturę Polskiej Akademii Nauk. W punkcie czwartym stanowiono, że „Zakład wraz ze wszystkimi jego działami stanowić będzie w ramach PAN całość organizacyjną”, z wyjątkiem działu wydawniczego, który na podstawie zarządzenia Rady Ministrów nr 92 z 27 VI 1953 przekształcony został w przedsiębiorstwo państwowe na pełnym rozrachunku gospodarczym pod nazwą: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo PAN.

Wydawnictwem kierowali kolejno Ignacy Pochwicki (w l. 1953-1958),  Jan Trzynadlowski (1958-1961), Michał Sewerski (1961-1969, a w l. 1973-1989 wicedyrektor Biblioteki ZNiO) oraz w l. 1969-1995 Eugeniusz Adamczak.

Wydawnictwo Ossolineum w l. 1953-1995 było renomowanym i największym, obok PWN, wydawnictwem naukowym w Polsce. Jego nakładem ukazywały się publikacje placówek naukowych PAN, ale także prace z szeroko rozumianej humanistyki, edycje pomnikowe, literatura piękna, a w l. 70. minionego wieku także wiele prac śląskoznawczych.

1995 r.   –  wraz z uchwaleniem  6 I 1995 ustawy „O fundacji – Zakład Narodowy im. Ossolińskich”  Wydawnictwo stało się samodzielnym przedsiębiorstwem państwowym pod nazwą Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo.

2007 r.  –  nowelizacja ustawy o Zakładzie Narodowym im. Ossolińskich z dn. 2 VII 2007 umożliwiła komercjalizację Wydawnictwa, które zostało przekształcone w spółkę pod nazwą:  Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo we Wrocławiu Sp. z o.o.

2 VII 2012 r. –  decyzją Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników Spółki Zakład Narodowy im. Ossolińskich– Wydawnictwo we Wrocławiu Sp. z o.o zostało postawione w stan likwidacji.

2014 r.  –  obecnie Wydawnictwo stanowi Dział Zakładu Narodowego im. Ossolińskich.

Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika. / Opublikowano , autor: Gawroński Łukasz