Z ossolińskiej kartografii – Buda i Peszt po d turecką okupacją

Plan Budy i Pesztu 1617

Niewielu turystów odwiedzających stolicę Węgier, zachwycającą naddunajską metropolię, pełną wspaniałych zabytków architektury i bogatych zbiorów muzealnych, wie o tym, że przez półtora wieku miasto (a raczej dwa odrębne miasta – górzysta Buda i nizinny, położony na przeciwnym brzegu rzeki Peszt) pełniło rolę peryferyjnego garnizonu Imperium Ottomańskiego. W XVI stuleciu, dla Rzeczypospolitej Obojga Narodów „złotym wieku” rozkwitu, potężne do niedawna Królestwo Węgier przeżywało okres największego w swoich dziejach upadku. Rosnąca w siłę Turcja, która po likwidacji Cesarstwa Bizantyjskiego zaczęła sięgać po kolejne podboje, zwróciła swój wzrok na północ.

W roku 1526 ciężka klęska wojsk węgierskich i wspomagających ich polskich ochotników w bitwie pod Mohaczem (Mohacs, obecnie miasteczko na granicy Węgier i Serbii) oraz śmierć króla Ludwika II Jagiellończyka doprowadziła do upadku państwa i wygaśnięcia dynastii Jagiellonów na Węgrzech. Pretensje do korony zgłosili austriaccy Habsburgowie, lecz szlachta węgierska popierała rodzimego kandydata na tron. Ostatecznie Węgry uległy podziałowi na trzy odrębne terytoria: zabór habsburski (północne i zachodnie prowincje), zabór turecki (regiony centralne i południowe) oraz autonomiczny, jednak zależny od Wielkiej Porty Ottomańskiej Siedmiogród (wschodnia część historycznych Węgier). Dawna stolica królewska – Buda (wraz z zadunajską osadą handlową Pesztem), zniszczona w wyniku kilkakrotnych oblężeń, w roku 1541 ostatecznie została zajęta przez wojska sułtańskie. Miasto zostało splądrowane, ucierpiała także legendarna Bibliotheca Corviniana, drugi największy (po Watykanie) księgozbiór w Europie. Zdobywcy sukcesywnie zasiedlali wyludnione miasto tureckimi osadnikami. Z czasem nowi mieszkańcy stali się większością – po wieku tureckiego panowania chrześcijańska ludność Budy skurczyła się do 70 (!) osób. W miarę islamizacji miasto stopniowo zyskiwało bliskowschodni wygląd. Kościoły zostały zastąpione przez meczety, funkcjonowały typowe lewantyńskie targowiska, lecz najtrwalszym wkładem Turków w architekturę Budy i styl życia jej mieszkańców okazały się tureckie łaźnie – hamamy i zwyczaj raczenia się czarnym, gorzkim (i zgodnie z nakazami Koranu – bezalkoholowym!) napojem z palonych ziaren kawy. Nawet gdy w roku 1686 Habsburgowie po ciężkim boju zdobyli Budę, poprzestali na likwidacji meczetów, zachowując liczne łaźnie (z których do naszych czasów przetrwały wciąż czynne Rudasfurdo i Kiralyfurdo, gdzie widoczne są elementy architektoniczne z połowy XVI wieku) oraz kawiarnie. Pomimo powszechnej akceptacji tych pozostałości tureckiego panowania, w świadomości historycznej Węgrów islam pozostaje synonimem arcywroga, a czas okupacji tureckiej – najmroczniejszym okresem przeszło tysiącletnich dziejów ich państwa.

Perspektywiczny plan Budy i Pesztu pochodzi z roku 1617 i pozostaje świadectwem tureckiego panowania nad Dunajem. Opublikowana została w dziele „Civitates Orbis Terrarum” Georga Brauna i Franza Hogenberga. Autorem tego wyobrażenia był Joris (Georg) Hoefnagel (ur. 1542, zm. ok. 1600), niderlandzki iluminator, rysownik i poeta. W swoich dziełach chętnie zamieszczał realistyczne wizerunki postaci ludzkich, dzięki czemu – poza treścią kartograficzną – stanowią one cenne źródła ikonograficzne.

Ten wpis został opublikowany w kategorii Aktualności. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.