Z ossolińskiej kartografii – Kijów 1920

Plan Kijowa, 1917

W stulecie wyzwolenia stolicy sojuszników – Kijów 1920

Wiosną 1920 roku zbliżała się decydująca faza w wojnie Polski z bolszewicką Rosją. Konflikt ten trwał (z przerwami) od grudnia 1918 r., kiedy Samoobrona Kresowa starła się z Czerwonymi, zajmującymi ziemie dawnej Rzeczypospolitej, opuszczane przez Niemców.

Józef Piłsudski dalekowzrocznie dążył do  stworzenia federacji państw narodowych, leżących pomiędzy Polską a Rosją (tak zwane Międzymorze Bałtycko-Czarnomorskie, by  wspólnymi  siłami uniemożliwić  ekspansję  terytorialną Rosji na Zachód. Naczelnik Państwa uważał, że Polska – zdana jedynie na siebie  –  jest zbyt słaba, by oprzeć się fatalnemu zagrożeniu wynikającemu z położenia pomiędzy dwoma wielkimi mocarstwami – Niemcami i Rosją, niezależnie od ustroju i oficjalnej nazwy tych państw. W związku z tym jednym z głównych założeń polityki międzynarodowej Polski było osiągnięcie porozumienia z niepodległą Ukraińską Republiką Ludową. Dlatego też Józef Piłsudski zawarł  z głową państwa ukraińskiego, Symonem Petlurą, sojusz militarny i polityczny. Polska (przypomnijmy, tocząca z Ukrainą w okresie listopad 1918 – lipiec 1919 krwawą wojnę o Lwów i wschodnią część ziem zaboru austriackiego) uznała suwerenność Ukraińskiej Republiki Ludowej. Obie strony zawarły kompromis co do roszczeń terytorialnych: Warszawa zrzekła się roszczeń do części ziem byłego zaboru rosyjskiego,  a Ukraińska Republika Ludowa zrezygnowała z Galicji Wschodniej, gdzie krótko istniała Zachodnioukraińska Republika Ludowa, niedawno pokonana zbrojnie przez Polskę. W skali strategicznej, Polski atak na jedno z dwóch silnych, lecz rozdzielonych rozległymi, trudnymi do przebycia obszarami bagnisto-lesistego Polesia, zgrupowań Armii Czerwonej miał pozwolić na wytworzenie lokalnej przewagi i pobicie przeciwnika tak dotkliwe, że uniemożliwiłoby bolszewikom dalszy marsz na Zachód. Zyskany w ten sposób czas miał pozwolić na konsolidację Ukrainy jako państwa niepodległego, sprzymierzonego z Polską i „trzymającego” południowy odcinek frontu.

„Ofensywa kijowska” rozpoczęła się 25 kwietnia 1920 r., nie napotykając zbyt silnego oporu przeciwnika.  W kolejnych dniach wojska polskie zajęły Żytomierz, Berdyczów, Koziatyń, Winnicę, Bar, Żmerynkę i Czarnobyl.  Sukces był jednak pozorny.  Oddziały polsko-ukraińskie nie osiągnęły głównego celu strategicznego: rozbicia 12. i 14. armii sowieckiej.

Po tygodniowym odpoczynku wojska polskie stanęły u bram Kijowa, „Matki Miast Ruskich” i stolicy Ukrainy. W dniu 3 maja podjazd kawalerii Wojska Polskiego z typową dla tej broni brawurą dotarł do przedmieść metropolii, po czym wjechał do centrum Kijowa zdobycznym tramwajem, wziął do niewoli oficera Armii Czerwonej i wycofał się bez strat. Ten zuchwały wyczyn sprawił, że Armia Czerwona rzuciła się do ucieczki, a 7 maja 1920 r. Wojsko Polskie wyzwoliło sojuszniczą stolicę, przekazując ją władzom Ukrainy. 9 maja odbyła się w centrum Kijowie wspólna polsko-ukraińska defilada.

Mimo wyzwolenia Kijowa, odezw Piłsudskiego i Petlury, reakcja społeczeństwa ukraińskiego była bardzo słaba. Znużona kilkuletnimi wojnami, rekwizycjami i rabunkami, nieufna  ludność nie angażowała się w budowę niepodległości własnego kraju. Nie stworzono ani sprawnej administracji, ani licznej armii. Spośród państw europejskich, prócz Polski jedynie Finlandia i Łotwa uznawały dyplomatycznie Ukraińską Republikę Ludową. Wobec fiaska obydwu celów ofensywy, wojska polskie i nieliczne oddziały ukraińskie opuściły Kijów w dniach od 10 czerwca do 13 czerwca. Na niepodległość Ukraina musiała zaczekać jeszcze ponad 70 lat…

Plan Kijowa, wydany w kwietniu 1917 roku, a więc już po obaleniu caratu, lecz przed rewolucją bolszewicką, ukazuje miasto w okresie, gdy funkcjonowała w nim Ukraińska Centralna Rada, a kraj pozostawał autonomiczną częścią republikańskiej Rosji. Wkrótce Kijów miał stać się areną krwawych walk pomiędzy Rosjanami Białymi, Czerwonymi, Ukraińcami i Polakami, trwających od jesieni 1917 do wiosny 1920 roku…

Plan, opracowany w skali 1 : 22 000 w orientacji wschodniej, ukazuje właściwie jedynie prawobrzeżną, zachodnią część miasta. Po prawej stronie widoczny jest strategiczny most na Dnieprze, który stał się głównym motywem polskiej odznaki wojskowej, upamiętniającej wyzwolenie sojuszniczej stolicy w 1920 roku…

 

 

 

 

Ten wpis został opublikowany w kategorii Aktualności. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.