Z ossolińskiej kartografii – Moskwa pod berłem Wazów

Plan Moskwy 1617

Osada Moskwa, leżąca nad rzeką o takiej samej nazwie, wzniesiona została w IX wieku przez ugrofińskich Muromców, rdzennych mieszkańców ziem, które wkrótce później uległy podbojowi przez Ruś. Peryferyjną miejscowość do roli grodu podniósł książę rostowsko-suzdalski i kijowski, Jerzy I Długoręki (Jurij Dołgorukij), który w roku 1147 nakazał mieszkańcom Moskwy budowę drewnianej wieży obronnej – kremla. Niespełna 10 lat później powstała drewniana palisada, chroniąca osadę przed niespodziewanym atakiem. Moskwa nie była jednak w stanie odeprzeć wojsk Batu chana, mongolskiego władcy Złotej Ordy w następnym stuleciu. Mimo tego dramatycznego epizodu, książęcy gród rozwijał się szybko, a w XIV wieku Moskwa została siedzibą prawosławnego metropolity Rusi oraz stałą siedzibą władców rosnącego szybko w siłę Wielkiego Księstwa Moskiewskiego. Rozbudowane pod berłem Iwana Kality fortyfikacje nie uchroniły miasta przed zdobyciem przez Tatarów (1382). Piętnaste stulecie natomiast możemy śmiało uznać za „złoty wiek” Moskwy. Ponownie odbudowany gród umocnił swoją pozycję wśród miast Rusi dzięki ambicjom księcia Iwana III Srogiego. Poślubił on bizantyjską księżniczkę Zofię i uznał się za prawowitego dziedzica zniszczonego przez Turków Cesarstwa Konstantynopolitańskiego. Moskwa jako „Trzeci Rzym” miała zostać stolicą światowego imperium, a postulat ten przetrwał długo po wygaśnięciu dynastii carskiej… W roku 1610 miasto zajęte zostało przez wojska Rzeczypospolitej. Mocą ugody z moskiewskimi bojarami, królewicz Władysław Waza miał zostać koronowany jako Car Wsiej Rusi.

Ten właśnie epizod dziejowy upamiętnia plan Moskwy, pochodzący z szóstego tomu (wyd. 1617 r.) monumentalnego dzieła Georga Brauna i Fransa Hogenberga Civitatus Orbis Theatrum. Plan powstał najprawdopodobniej na podstawie nie zachowanego rysunku wykonanego dla króla Zygmunta III Wazy w roku 1610. Dlatego – pomimo zmiany sytuacji strategicznej (w roku 1617 Moskwa była już w rękach Michaiła Romanowa) – opatrzony jest w lewym górnym rogu efektownym herbem Wazów jako władców Rzeczypospolitej Obojga Narodów oraz (postulatywnie) Szwecji. W prawym narożniku widnieje natomiast herb Wielkiego Księstwa Moskiewskiego – bizantyjski orzeł opatrzony tarczą z wizerunkiem patrona miasta – św. Jerzego. Warto zwrócić uwagę na dobrze widoczne trzy dzielnice Moskwy, sukcesywnie wznoszone w ramach rozwoju miasta i otoczone odrębnymi murami: najstarszą, zwaną Kitajgorod (Gród Chiński) z Kremlem, nowszą – Biełgorod (Gród Biały, czyli Nowe Miasto) oraz świeżo wówczas ufundowany Skorodum, obejmujący sześciomilowym murem przedmieścia Moskwy.

Reprodukcja tego dokumentu kartograficznego zaczerpnięta została z przechowywanego w zbiorach ZNiO faksymilowego wydania Civitatus Orbis Theatrum z roku 2007.

Ten wpis został opublikowany w kategorii Aktualności. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.