Z ossolińskiej kartografii – Wenecja „Najjaśniejsza” w cieniu półksiężyca

Plan Wenecji

Wenecja była najdłużej w dziejach świata funkcjonującym państwem republikańskim. Miasto – państwo zostało założone w V wieku przez mieszkańców Akwilei i innych północnoitalskich osad, uciekających przed barbarzyńcami, pustoszącymi upadające Cesarstwo Rzymskie. Względne bezpieczeństwo nowego miasta miała zapewniać sama natura – Wenecjanie wykorzystali archipelag wysp i wysepek, oblanych wodami Morza Adriatyckiego i przybrzeżnych bagien, utrudniających potencjalnym napastnikom dotarcie do osady. Miasto, odizolowane od lądu, stało się wielkim portem, jako że dla jego mieszkańców „mokry żywioł” nie był przeszkodą wodną, lecz drogą wodną, rozwijali więc żeglugę i handel morski, zyskując coraz większe znaczenie w wymianie gospodarczej między Europą i Azją.

Od VIII wieku Wenecja była państwem republikańskim (co nie znaczy demokratycznym!), na czele Najjaśniejszej (La Serenissima), jak z dumą mawiali o swojej metropolii mieszkańcy, stał doża, wybieralny dożywotnio najwyższy urzędnik, a w praktyce absolutny władca, równy suwerennym książętom. W okresie wypraw krzyżowych flota wenecka zyskała dostęp do portów azjatyckiej części basenu Morza Śródziemnego, monopolizując intratny handel luksusowymi wyrobami i surowcami (m.in. jedwab, kość słoniowa, przyprawy), poszukiwanymi w całej Europie. Kupieckie miasto – państwo podporządkowało sobie szereg miast na Bałkanach, tworząc prawdziwe imperium finansowe. Złoty dukat wenecki był przez wielki symbolem „twardej waluty”. Bogactwo weneckich kupców znalazło swoje odzwierciedlenie w architekturze macierzystego miasta. Zabytki tej klasy, co olśniewająca bazylika św. Marka, gotycki Pałac Dożów czy wyniosła Campanilla (dzwonnica), powstały właśnie dzięki handlowym fortunom miejskiego patrycjatu.

Bogactwo Wenecji oraz jej polityczne i militarne znaczenie w basenie śródziemnomorskim przysparzały Najjaśniejszej Republice wielu wrogów. O panowanie nad złotodajną metropolią ubiegali się królowie i cesarze, lecz potęga pieniądza skutecznie chroniła miasto przed ambicjami monarchów. Największym zagrożeniem dla Imperium Weneckiego stali się muzułmańscy Turcy, dążący po upadku Konstantynopola do niepodzielnego panowania nad światem śródziemnomorskim. W czasie, gdy powstał prezentowany wizerunek Serenissimy, Wenecjanie utracili już większość swoich kolonii i faktorii kupieckich, zagarniętych przez triumfującą Portę Ottomańską. Na domiar złego, od dziesięcioleci Portugalczycy korzystali z okrężnej drogi do Indii (wokół Afryki), a Hiszpanie czerpali gigantyczne zyski z podboju Ameryki, co skutecznie podważyło wiodącą rolę adriatyckiego miasta w ekonomice Starego Kontynentu. Blask Najjaśniejszej Republiki Weneckiej zaczął przygasać. Państwo zachowało wprawdzie formalną suwerenność niemal do końca XVIII wieku, lecz po tysiącu lat samodzielności zostało w końcu wcielone do Austrii (1797), by w wieku XIX połączyć się ze zjednoczonym państwem włoskim.

Plan Wenecji, wydany w roku 1574 w dziele Civitatus Orbis Theatrum Georga Brauna i Franza Hogenberga, ukazuje perspektywiczny widok miasta „z lotu ptaka”. Warto zwrócić uwagę nie tylko na najbardziej znaną część weneckiej starówki z bazyliką i dzwonnicą św. Marka, lecz także na niepozorną wysepkę Poveglia, która pełniła rolę miejsca odosobnienia (kwarantanny) i cmentarza dla ofiar epidemii, nękających Wenecję w minionych stuleciach…

Plan opatrzony jest spisem najważniejszych budowli i instytucji oraz widokiem doży (nazwanego tu Il Serenissimo) z orszakiem dygnitarzy miejskich podczas procesji w dniu patrona miasta, świętego Marka Ewangelisty.

Ten wpis został opublikowany w kategorii Aktualności. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.