Zakończenie projektu Badania technologiczne szesnastowiecznych rysunków obcych ze zbiorów Muzeum Książąt Lubomirskich w Zakładzie Narodowym im. Ossolińskich we Wrocławiu

W roku 2018 zakończono projekt badawczy pn. Badania technologiczne szesnastowiecznych rysunków obcych ze zbiorów Muzeum Książąt Lubomirskich w Zakładzie Narodowym im. Ossolińskich we Wrocławiu realizowany w ramach Krajowego Centrum Badań nad Dziedzictwem – wspólnego przedsięwzięcia Muzeum Narodowego w Krakowie i Narodowego Instytutu Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów. Koordynatorem projektu była Karolina Budkowska z Laboratorium Analiz i Nieniszczących Badań Obiektów Zabytkowych Muzeum Narodowego w Krakowie (LANBOZ). Ze strony ZNiO prace nadzorowały: Główny Konserwator Zbiorów ZNiO Katarzyna Kroczak i kustosz Katarzyna Kenc, kierująca działem gromadzącym zbiory artystyczne. Rozpoczęty w 2017 roku projekt zakładał przeprowadzenie badań spektrofotometrycznych i mikrofedometrycznych. Miał on na celu opracowanie strategii ekspozycji wybranych rysunków z Działu Sztuki Muzeum Książąt Lubomirskich w ZNiO, aby określić dla nich wytyczne do przechowywania oraz prezentacji na wystawach. Jest to istotne z uwagi na przewidywane zwiększenie udostępniania publiczności najcenniejszych ossolińskich zbiorów sztuki po wybudowaniu siedziby Muzeum Lubomirskich, co powinno nastąpić w ciągu kilku najbliższych lat.

Do badań wytypowano łącznie sześć rysunków, w tym dwa wizerunki najbardziej rozpoznawalne spośród ossolińskich zbiorów sztuki: studium starszego mężczyzny autorstwa Albrechta Dürera oraz wizerunek młodej Marii Stuart wykonany przez Françoisa Cloueta. Pozostałe obiekty to prace wykonane na barwionych papierach, które mogą być bardzo wrażliwe na działanie światła. Pięć rysunków wchodziło w skład kolekcji Henryka Lubomirskiego; jeden został przekazany do zbiorów ZNiO zapisem hrabiego Ignacego Skarbka. W większości są to dzieła powstałe w XVI wieku; dodatkowo do przebadania wytypowano jeden obiekt, którego czas powstania przesunięto ostatnio na wiek XVIII.

Objęte projektem rysunki to:

  • François Clouet, Portret Marii Stuart, ok. 1555; papier żeberkowy; kredki uzupełnione akwarelą; I.r.o. 669; d. nr inw. 8695;
  • Albrecht Dürer; Głowa brodatego mężczyzny, 1510 (?); papier żeberkowy barwiony na czerwono, czarna kredka, biele; I.r.o. 308; d. nr inw. 8318;
  • Szkoła naddunajska, Pustelnik klęczący przed krucyfiksem, I ćw. XVI wieku; rys. piórem tuszem i bielą na czerwono zagruntowanym tle; I.r.o. 450; d. nr inw. 8465;
  • Pieter de Witte zw. Peter Candid; Studium postaci, ok. 1586; papier barwiony na żółto; czarna kredka, fragmenty piórkiem, tusz czarny, światła bielą; na rysunek naniesiona siatka do kopiowania czerwoną i czarną kredką; I.r.o. 185; d. nr inw. 3797;
  • Lorenzo di Credi; wcześniej atrybuowane Giovaniemu Antonio Boltraffio; Dzieciątko błogosławiące; ok. 1500; papier żeberkowy (zagruntowany w tonach brunatnoczerwonych); pióro, srebrny ołówek, biały gwasz; I.r.o. 538.; d. nr inw. 8554;
  • Szkoła włoska; Dwa anioły dmące w trąby; wcześniej atrybuowane Taddeo Zuccarelliemu lub Frederico Zucchero; I połowa XVIII w.; papier łososiowy, barwiony w masie, zdublowany; czarna kreda, biały gwasz; farba czerwona – kilka plam warsztatowych; I.r.o. 571;d. nr inw. 8587.

 

Badania rysunków w Zakładzie Narodowym im. Ossolińskich w październiku 2017 roku przeprowadzili pracownicy LANBOZ-u Joanna Sobczyk i Julio M. del Hoyo-Meléndez. Opracowane przez nich wyniki przekazano Ossolineum w styczniu 2018 roku w formie raportu.

Podstawowym celem powyższych badań było określenie bezpiecznego czasu ekspozycji oraz odpowiedniego natężenia oświetlenia przy zastosowaniu źródeł światła nie emitujących szkodliwego dla papieru promieniowania ultrafioletowego i cieplnego. Do tego celu naukowcy wykonali pomiary wykorzystując technikę spektrofotometrii i mikrofedometrii. W spektrofotometrii UV-VIS informacje pozyskuje się z widma promieniowania elektromagnetycznego powstałego w wyniku odbicia światła od powierzchni analizowanego materiału. Badania spektrofotometryczne dostarczyły informacji na temat barw występujących w poszczególnych rysunkach i będą mogły służyć przy następnych pomiarach do określenia, jak zmieniły się one np. w ciągu kolejnych dziesięciu lat. Technika mikrofedometrii polega na kilkunastominutowym oświetleniu submilimetrowego obszaru (w przybliżeniu 0,5 mm2) i sprawdzeniu jego światłoczułości. W wyniku działania światła możliwa jest analiza zmiany barwy badanego materiału. Badania te pozwalają precyzyjnie określić natężenie oświetlenia i czas ekspozycji w ciągu roku dla obiektu zabytkowego.

Przebadane rysunki zostały zaliczone do grupy mało i średnio wrażliwych na światło. W praktyce oznacza to możliwość wydłużenia czasu ekspozycji obiektów w ciągu roku. Mimo dość optymistycznych wyników pomiarów należy ostrożnie podchodzić do długotrwałej ekspozycji zabytków na podłożu papierowym głównie ze względu na możliwość wystąpienia innych czynników szkodliwych dla obiektów (zanieczyszczenia powietrza, niewłaściwe materiały i sprzęt użyty podczas ekspozycji itp.). Podczas planowania wystawy należy również wziąć pod uwagę czas potrzebny na opracowanie obiektu, jego konserwację i sfotografowanie, gdyż podczas tych czynności papier i warstwy malarskie są naświetlane. Rozsądnym wyjściem  jest eksponowanie rysunków przy zmniejszonym do 20-25 luksów natężeniu oświetlenia. Innym rozwiązaniem jest zastosowanie czujnika ruchu i samoczynne włączanie się światła w czasie, gdy w pomieszczeniu są zwiedzający.

Dzięki przeprowadzonym badaniom można było uzyskać szereg ciekawych informacji technologicznych na temat tych niezwykle cennych ossolińskich obiektów. W połączeniu z wynikami pomiarów światłotrwałości dały one podstawy do zapewnienia zabytkom odpowiedniej ochrony i określiły bezpieczne parametry ekspozycji.

 

 

 

Wykonano w ramach projektu Krajowe Centrum Badań nad Dziedzictwem organizowanego przez Muzeum Narodowe w Krakowie oraz Narodowy Instytut Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów.

 

Opracowanie: Katarzyna Kenc i Katarzyna Kroczak

 

Ten wpis został opublikowany w kategorii Ogłoszenia. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.