Fałszywy
paszport węgierski
wystawiony
na nazwisko
ks. Andora Vargi
26 sierpnia 1942 r.
"Biali kurierzy",
od lewej:
Zbigniew Janicki,
Tadeusz Chciuk,
Antoni Krasulski,
Mieczysław Młotek
i Jan Hemmerling,
Budapeszt,
marzec 1940 r.
Tadeusz Chciuk,
Szkoła Podchorążych
Artylerii,
Lintrose, 1941 r.
Spotkanie
z Ewą Lovell
w Kiskunlachazie
(Węgry),
lipiec 1942 r.
Gen. Kazimierz Sosnkowski
odznaczył
Tadeusza Chciuka
Krzyżem Srebrnym
Orderu Wojennego
Virtuti Militari,
Londyn,
30 sierpnia 1943 r.
"Michał Lasota"
(Tadeusz Chciuk)
w Radiu
Wolna Europa
Konsul Generalny PR
Andrzej Kaczorowski
wręcza Tadeuszowi Chciukowi
Krzyż Komandorski
OOP "Polonia Restituta",
Monachium 1994 r.

W Y S T A W A
 
Ostatni emisariusz Tadeusz Chciuk-Celt
1916-2001

 
Wystawa była czynna
od 7 kwietnia do 15 maja 2006 r.,

- od poniedzałku do piatku w godz. 10-17,
- w soboty w godz. 9-14,
w "Salach Pod Kopułą",
Zakład Narodowy im. Ossolińskich Wrocław,
ul. Szewska 37 (wejście od Zaułka Ossolińskich)
 
Wystawie towarzyszy informator:
Karolina Sikora, Ostatni emisariusz Tadeusz Chciuk-Celt, 1916-2001. Informator o wystawie. Warszawa, Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego, 2005.


 
Wystawa przygotowana przez warszawskie Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego prezentuje barwny i bohaterski życiorys żołnierza Polskiego Państwa Podziemnego, legendarnego "białego kuriera", cichociemnego, pracownika i wicedyrektora Radia Wolna Europa oraz ostatniego prezesa PSL na Uchodźstwie. Ekspozycja, powstała w oparciu o dar pani Ewy Chciuk-Celt, pokazuje wiele cennych pamiątek, takich jak: fotografie, dokumenty, odznaczenia, mundury, sztandary, a także sutannę, w której kurier jako Andor Varga powracał z misji cichociemnego. Tadeusz Chciuk w swojej działalności konspiracyjnej, a później w życiu zawodowym, posługiwał się wieloma pseudonimami: Zdzisław Witkowski, Marek Jurkiewicz, James Hughes, Michał Lasota i inne. Najbardziej znane nazwisko,"Celt", powstało z symbolicznego złożenia inicjałów Tadeusza Chciuka i Ewy Lovell, ówczesnej narzeczonej, a później żony.

Tadeusz Chciuk-Celt urodził się w 1916 r. w rodzinie o silnych tradycjach patriotycznych, pradziadek był powstańcem listopadowym, dziadek styczniowym. On sam działalność konspiracyjną rozpoczął zaraz po napaści ZSRR na Polskę, we wrześniu 1939 roku. Zimą 1939/40 pięciokrotnie przekraczał granicę między Polską a Budapesztem, jako pierwszy przenosił informacje o dokonywanych przez NKWD wywózkach ludności polskiej do Kazachstanu i na Kołymę. Walczył w Armii Polskiej we Francji i w Szkocji. Dwukrotnie skakał ze spadochronem do okupowanej Polski. Pierwszy raz, jako kurier rządu, miał sporządzić dla gen. Sikorskiego raport o stanie państwa podziemnego, wówczas to przekraczał granice między Węgrami a Szwajcarią w przebraniu węgierskiego księdza. Drugi raz, jako emisariusz Stanisława Mikołajczyka, miał powiadomić o postanowieniach konferencji w Teheranie. W drodze powrotnej - znanej jako operacja "Most III" - uczestniczył w przewiezieniu do Wielkiej Brytanii zdobytych przez wywiad AK podzespołów rakiety V2. W Londynie pełnił także obowiązki kierownika kurierów w MSW, pracował w tajnej rozgłośni radiowej "Świt".

Po zakończeniu wojny objął funkcję sekretarza Misji do Spraw Demobilu, aresztowany (razem z brzemienną żoną) w 1946 r. przez UB pod zarzutem szpiegostwa, został zwolniony dzięki interwencji Stanisława Mikołajczyka. W obliczu kolejnych represji, w 1948 roku, wraz z żoną i niespełna dwuletnią córką nielegalnie - drogą kurierską - opuścił Polskę, a władze PRL próbowały jego nazwisko skrupulatnie wymazać z kart historii.

Początkowo rodzina Chciuków zamieszkała w Paryżu, gdzie Tadeusz wstąpił do Polskiego Stronnictwa Ludowego na Uchodźstwie. Działał też jako instruktor harcerski, naczelnik "Sokoła". W 1952 r. rozpoczął pracę w Radiu Wolna Europa w Monachium jako redaktor audycji o polskiej wsi (Michał Lasota), w 1976 r. został zastępcą dyrektora Rozgłośni Polskiej. Od 1988 r. pełnił funkcję prezesa Polskiego Stronnictwa Ludowego na Uchodźstwie. W 1991 r. po 43 latach nieobecności odwiedził Polskę, a w 1992 r. gościł w rodzinnym Drohobyczu. Zmarł 10 kwietnia 2001 r. w Monachium. Pochowany został w Warszawie, w Alei Zasłużonych na Powązkach.

Był wielokrotnie odznaczany i honorowany: Krzyżem Walecznych (1942), Orderem Virtuti Militari (1943), bojową odznaką spadochronową (1944), tytułem Kawalera Orderu Św. Graala (Kapituła w Walencji 1970), Krzyżem Armii Krajowej (1973), Medalem Wojska Polskiego (1973), Krzyżem Kampanii Wrześniowej (1985), Harcerskim Srebrnym Krzyżem Zasługi (1996), Krzyżem Batalionów Chłopskich (1998). W 1994 r. prezydent Lech Wałęsa nadał Tadeuszowi Chciukowi Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Polonia Restituta. W 2004 r. wmurowano w Panteonie Chłopów Polskich w Kałkowie poświęconą Jemu tablicę pamiątkową, w 2005 r. tablicę pamiątkową odsłonięto w kościele św. Elżbiety we Wrocławiu.

Tadeusz Chciuk na bazie swoich przeżyć i wspomnień napisał i opublikował pod nazwiskiem Marek Celt książki: "Biali kurierzy" (1986), "Koncert - opowiadanie cichociemnego" (1987), "Raport z podziemia" (1990) oraz opowiadanie "Trzeci Most" wydrukowane w "Przekroju" (1992)

Materiały ilustracyjne pochodzą z infomatora towarzyszącego wystawie.


=> Strona główna <=